'Zionisme heeft zijn geldigheid verloren'

interview | Voormalig Knessetvoorzitter stapt over naar Arabisch-Joodse partij

Midden in de Israëlische verkiezingstijd heeft Avraham Burg (60) een sensatie veroorzaakt. De voormalige voorman van de zionistische beweging trad begin dit jaar als bestuurslid toe tot de gemengd Arabisch-Joodse Hadash-partij. De overstap, die woedende reacties heeft uitgelokt, wordt door sommigen gezien als verraad aan de Joodse zaak.

Burg behoorde jarenlang tot de gevestigde orde. Hij zat voor de linkse Arbeiderspartij in de Knesset en was Kamervoorzitter. Met zijn overstap naar het uiterst linkse Hadash, een dwerg in de Israëlische politiek, treedt hij radicaal buiten de gevestigde orde. Dat is precies de bedoeling, verklaart Burg: "Tot mijn teleurstelling wordt de Israëlische politiek, zowel links als rechts, gedomineerd door een übernationalistisch discours. Ik wil die orde vervangen. Het is hoog tijd voor een alternatief."

Sinds Burg elf jaar geleden de politiek verliet, heeft hij veel nagedacht en vier boeken geschreven. Waar Israël behoefte aan heeft, concludeert hij, is een 'inclusieve maatschappij' waarin elke burger zich thuis voelt, ongeacht zijn afkomst. Burg gelooft niet in de huidige 'etnische democratie', waarin Joodse inwoners profiteren van de rijkdom van de staat, terwijl Palestijnse Israëliërs achterblijven.

"Formeel zijn alle burgers in Israël gelijk", beaamt Burg. "Maar de praktijk is anders. De staat geeft tien keer zoveel uit aan Joods als aan openbaar onderwijs. Mijn kinderen en ik hebben toegang tot veel meer voorzieningen dan mijn Palestijns-Israëlische vrienden. Die discriminatie, die politiek van uitsluiting, moeten we bestrijden."

In een maatschappij die mensen uitsluit, zegt hij, kan elke groep het volgende slachtoffer zijn: orthodoxe joden, Russische immigranten, christenen, enzovoort. Minderheden moeten daarom samen strijden tegen de uitsluiting, meent Burg, die benadrukt hoe gevarieerd de Israëlische bevolking is.

Deze diversiteit staat overigens ook centraal op de fototentoonstelling Family Affair, die Burg vandaag in Amsterdam opent.

De Israëlische politiek ziet liever uniformiteit dan diversiteit, aldus Burg. De centrum-rechtse premier Benjamin Netanyahu wil Israël bijvoorbeeld exclusief definiëren als 'Joodse staat'. Netanyahu's oproep aan Joden wereldwijd om naar Israël te verhuizen, is ook bedoeld om het land - waar 20 procent Arabisch is - verder te 'judaïseren'.

Linkse partijen hebben het etnisch-Joodse discours volgens Burg grotendeels omarmd. Tekenend is dat de Arbeiderspartij voor de verkiezingen van 17 maart onder de naam 'Het Zionistische Kamp' een lijstverbinding is aangegaan met de middenpartij Hatnua van Tzipi Linvi. "Ze hebben een coalitie met de Arabische partijen direct uitgesloten", zegt Burg. "Daar zal de verandering dus niet vandaan komen."

Het probleem, verklaart hij, is dat gevestigde partijen sterk vasthouden aan het zionisme: het streven naar een soevereine staat voor alle Joden. Deze ideologie heeft volgens Burg haar 'geldigheid verloren'. Het is een opmerkelijke uitspraak voor iemand die het zionisme jarenlang actief heeft uitgedragen. In de jaren negentig haalde Burg nog grote groepen Joden uit de voormalige Sovjet-Unie en Ethiopië naar Israël. Vanwaar die omslag? En waarom zo laat?

"Het doel van het zionisme was de vestiging van een Joodse staat als veilige haven voor Joden die in de diaspora werden bedreigd", legt Burg uit. "Met de stichting van Israël in 1948, en met de daarop volgende immigratiegolven van Joden, is dat doel bereikt. De intocht uit de vroegere Sovjet-Unie en Ethiopië vormde het sluitstuk." Sindsdien kent de diaspora volgens Burg geen groepen meer die collectief worden bedreigd of in armoede leven.

Maar de recente aanslagen op Joodse doelen in Europa dan?

Dat is een ander verhaal. Burg: "Die aanslagen zijn gepleegd door een kleine groep religieuze extremisten. Hun terreur maakt deel uit van een aanval op de hele westerse samenleving. Niet-Joden zijn vaker het slachtoffer dan Joden. Je kunt niet met droge ogen beweren dat er een nieuwe Holocaust dreigt voor de Joden in Europa."

Het zionisme is een ongelofelijk succes geweest voor Joodse burgers in Israël, meent Burg, maar een bron van wanhoop voor alle anderen. Nu het overbodig is geworden, moet het snel overboord, vindt hij. Ervoor in de plaats moet een Israëliërschap komen, een gelijk burgerschap voor iedereen, in een maatschappij zonder kloven. Verder moet Israël de bezetting beëindigen, dat staat voor Burg buiten kijf.

Het gemengde Hadash is een goed platform voor deze strijd, denkt hij. De partij kan wellicht de afgehaakte Palestijns-Israëlische kiezers terugwinnen, en helpen om de vicieuze cirkel te doorbreken van onderlinge vijandschap, geweld en angst.

Burgs overstap naar Hadash heeft alvast veel Joodse kiezers aan het denken gezet. Voor de verkiezingen van maart komt zijn actie te laat, denkt hij. "Maar ik ben een marathonloper met een lange adem. Nog een paar jaar geduld en mijn ideeën zijn gemeengoed."

De expositie 'Family Affair, familieportretten uit Israël', is te zien in kunstcentrum en voormalige schuilplaats voor onderduikers Castrum Peregrini, Herengracht 401, Amsterdam. Informatie: www.castrumperegrini.org

Avraham Burg

Avraham Burg (Jeruzalem, 1955) is afkomstig uit een zionistisch milieu, zijn vader was minister voor de Nationaal-Religieuze Partij. Van 1988 tot 1995 en van 1999 tot 2004 zat Burg in het Israëlische parlement voor de Arbeiderspartij, waarvan een aantal jaar als Kamervoorzitter. In die hoedanigheid was hij in 2003 een korte periode waarnemend president van Israël. In de jaren 1995 tot 1999 was Burg voorzitter van de World Zionist Organization en het Jewish Agency, verantwoordelijk voor de immigratie van Joden naar Israël.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden