Zinvolle nieuwe duiding in stralende Vlaamse 'Parsifal'

Herhalingen in Antwerpen (5, 7, 9 en 12) en Gent (19, 21 en 24 april). Eerste Paasdag live op BRT 15.15 uur.

De nieuwe beeldtaal van deze 'Parsifal' werd op haast perfecte wijze opgenomen in het schitterende klankweefsel dat dirigent Stefan Soltesz uit de orkestbak liet opstijgen. De chefdirigent moest deze avond opboksen tegen de herinnering van de in Antwerpen zeer geliefde Silvio Varviso, die al drie eerdere producties bij de Vlaamse Opera van 'Parsifal' op lucide wijze had gedirigeerd. Soltesz' tempi waren langzaam, maar dat paste prachtig bij de trage beelden van Berndt.

De Teutoonse kanten van zijn muzikale persoonlijkheid hield Soltesz goed onder controle, liet ze pas de vrije teugel in de heftige passages in het tweede bedrijf. Voor zijn doen hield de dirigent zich dus in, trok de handrem voortdurend aan en bereikte zo een volstrekt onbeladen, net zo nieuwe visie op de partituur als Berndt op het libretto.

Dat het orkest van de Vlaamse Opera inmiddels uitgegroeid is tot een volwaardig Wagner-orkest is zeker niet alleen de verdienste van Varviso, maar ook van Soltesz. De muzikale horde van vier uur werd door de musici met schitterend gemak genomen; de klank van de strijkers bleef maar stralen. Het koor van de Vlaamse Opera zong de slotmaten vanaf het schellinkje in vervoerende pracht, waarbij de sopranen moeiteloos in hogere sferen bleven hangen. Op het toneel speelden en zongen de mannen van de Bulgaarse Cappella Svetoslav Obretenov hun rol van graalridders met overgave.

Regisseur Berndt had voor de onthulling van de graal een ritueel bedacht, waarin de Bulgaren een hoofdrol vervulden. De graaltafel had de vorm van een boomblad, bedekt met een enorm gestileerd blad dat omhooggetakeld kon worden. Daaronder lagen groene planken, die de koorleden verticaal voor zich houdend naar de zijkanten van het toneel brachten. Op allerlei manieren ontstonden zo bladvormen op het toneel.

De lancetvorm van dat blad was weer een prachtige verwijzing naar de punt van de speer die in dit verhaal zo'n belangrijke rol speelt. De verregaande abstractie, de beeldafschaffing van de oorspronkelijke graalbeker werd door Berndt op deze manier heel mooi doorgevoerd. Geen graalbeker als symbool voor de verlossing van de mensheid, maar het blad, als symbool van de natuur vereerden deze graalridders.

In zijn personenregie wist Berndt fantastisch de relaties tussen de diverse personages bloot te leggen. Geniaal was de relatie die langzaamaan ontstond tussen Parsifal en Amfortas. De gekwelde Amfortas was bij Berndt helemaal in verband gewikkeld met alleen het gezicht nog zichtbaar. Toen Kundry in het tweede bedrijf Parsifal probeerde te verleiden, wikkelde ze hem heel langzaam in doeken. Op het moment van de verhelderende kus voelde Parsifal niet alleen de kwelling van Amfortas, hij zag er ook precies hetzelfde uit. Schitterend deze vorm van verbanden leggen, deze verheldering in beelden.

Het verschil tussen de wereld van de graal (ronde vormen in blauw licht) en die van Klingsor en zijn bloemenmeisjes (hoekige, scherpe contouren in oranjerood) werd eveneens zeer duidelijk gemaakt. De scène met de bloemenmeisjes was trouwens even inventief als bijzonder vormgegeven.

Christopher Ventris (pas dertig jaar!) maakte een geweldig debuut als Parsifal. Hij gaf de persoon die door medelijden inzicht krijgt, een fantastisch theatraal en vocaal gezicht. De projectie die Ventris zijn jonge tenorengeluid meegaf, maakte hem uitermate geschikt om door Wagners dichte orkestklanken heen te zingen. In het genoemde verleidingsduet, waarin Wagner Parsifal ook muzikaal als het ware inpakt, bereikten Ventris en de uitzonderlijk goed acterende en zingende Ruthild Engert (Kundry) een zeldzame climax. Zelden zal een Parsifal met zoveel sensualiteit in klank en beweging zijn verleid.

De kolossale bijdragen van Ventris en Engert werden zelfs nog overtroffen door Jorma Hynninen, die als Amfortas zijn kwelling op huiveringwekkende wijze uitschreeuwde. Veteraan Donald McIntyre (Gurnemanz) straalde als acteur en zanger autoriteit uit en Aldo Tiziani gaf Klingsor de juiste mix van pijn en venijn mee.

De Vlaamse Opera heeft met deze nieuwe toevoeging aan een jarenlange traditie een meesterzet geleverd. Deze 'Parsifal' kan met vlag en wimpel die traditie de nieuwe eeuw inloodsen. Voor 1999 staat een reprise gepland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden