Zingevend zaaien en oogsten

Arjan Monteny en Ronald van de Vliet beginnen in Brielle een 'zingevingsboerderij'. "Het boerenbedrijf is een metafoor voor wat je in je eigen leven meemaakt: zaaien, wortelen, snoeien, oogsten en opnieuw beginnen."

COKKY VAN LIMPT

Aardappelen poten, gerst oogsten, onkruid wieden tussen de cichorei. Het zal nog wennen worden straks voor Arjan Monteny (45) en Ronald van de Vliet (39). Nu zitten ze nog in hun nette kantoorkloffie aan tafel bij vader en moeder Monteny op de boerderij in Brielle, maar binnenkort gaat de overall aan. Want als je het akkerbouwbedrijf van je (schoon-) vader wilt overnemen, moet je het boeren wel goed in de vingers krijgen.

Pa Monteny is er klaar voor. De aardappeloogst is binnen, de lessen aan zijn opvolgers kunnen beginnen. In de tussentijd wordt er een eindje verderop een nieuwe boerderij gebouwd. In de stijl van de streek en met zonnepanelen op het dak. Daar gaan de twee mannen volgend jaar wonen en hun nieuwe levensdoel - een zorgboerderij met expliciete aandacht voor zingeving - verwezenlijken.

Arjan Monteny kent het boerenleven, hij is erin geboren en opgegroeid. Hij werkt ook in de agrarische sector, maar koos na de Hogere Agrarische School en de Wageningen Universiteit voor de beleidsmatige kant ervan. Hij runt een eigen adviesbureau in de land- en tuinbouw, en werkt onder andere als 'kenniscoördinator' voor de Taskforce Multifunctionele Landbouw, een initiatief van het ministerie van economie, landbouw en innovatie om het platteland leefbaar te houden en te verduurzamen.

"Mijn interesse ligt vooral bij de biologische en de multifunctionele landbouw. Door mijn werk voor de Taskforce ben ik in aanraking gekomen met veel boeren die hun landbouwbedrijf combineren met andere activiteiten zoals zorglandbouw, agrotoerisme en de verkoop van streekproducten. Ik heb daar mooie dingen gezien waarmee ikzelf ook iets wil gaan doen."

Monteny's echtgenoot Ronald van de Vliet, opgegroeid in Gouda, heeft weinig boerenbloed in zijn aderen maar bruist van enthousiasme over een toekomstig leven als boer. Hij studeerde civiele techniek in Delft, was adviseur waterbeheer en werkt nu bijna tien jaar bij de gemeente Rotterdam, de laatste twee jaar als fulltime organisatieadviseur en (persoonlijke) coach.

"Gaandeweg ging ik de mensen die het werk doen interessanter vinden dan de techniek. Ik werk vier dagen in Rotterdam en de vijfde dag als vrijwilliger op een zorgboerderij in Pijnacker. Daar is de vonk overgesprongen: ik zag wat de opvang en aandacht in een heel andere omgeving betekent voor dementerende ouderen.

"Zeker voor degenen met een agrarische achtergrond is een zorgboerderij een plek van herkenning: de moestuin, de dieren om de boerderij en de warme maaltijd tussen de middag. Ze eten beter dan thuis en worden daardoor vitaler. Omdat ze worden aangesproken op wat ze nog wél kunnen, bijvoorbeeld houtjes hakken, worden ze actiever en ook vermoeider, waardoor ze 's nachts beter slapen. Dat is weer fijn voor de mantelzorgers."

Zo kwamen de lijntjes samen: de voorkeur van Monteny voor multifunctionele landbouw, de liefde voor een zorgboerderij van Van de Vliet én het bedrijf van pa Monteny. "Mooier kan het niet, wat we willen, is voorhanden."

Zorgboerderijen zijn er inmiddels legio in Nederland, maar Van de Vliet en Monteny willen straks niet alleen zorgcliënten opvangen maar ook gasten ontvangen die expliciet met zingeving aan de slag willen. 'Op Aarde', zoals de boerderij gaat heten, is geen klooster, zegt Van de Vliet, maar een functionerend boerenbedrijf waarin zingeving een actieve rol speelt: in het dagelijks werk op het land, in de zorg voor ouderen en in specifieke activiteiten, voor groepen en individuen.

Daarbij denken ze onder andere aan retraites van levensbeschouwelijke groepen, cursussen over geloven, lotgenotenbijeenkomsten, stilte en bezinning. Ook uitgezette wandelingen op en rond het bedrijf en in de omgeving, langs planten en plaatsen die verwijzen naar de Bijbel en zingeving, horen tot de plannen. Op de zolder komt een karakteristieke boerderijkapel, in de tuin een rustige plek onder een boom en er worden zalen ingericht voor bijeenkomsten.

"Bij veel zorgboeren is zingeving vooral impliciet", licht Van de Vliet toe. "Velen zijn vanuit hun levensbeschouwelijke overtuiging - vaak christelijk of antroposofisch - begonnen met zorg bieden. Dat is heel zinvol maar niet per se zingevend. Wij willen straks net zo zinvol bezig zijn. Daarnaast willen we mensen zich ervan bewust laten worden dat zij deel uitmaken van een groter geheel, zoals de natuur en de aarde die hun eten voortbrengt. En dat er iets groters - God, iets, kosmos - is, altijd en onvoorwaardelijk, dat steun kan geven als het wat minder gaat."

Geloof en zingeving kwamen pas bewust bij de twee in beeld toen ze wilden trouwen, tweeënhalf jaar geleden. Bij de uit een rooms-katholiek nest afkomstige Van de Vliet was de kerk, mede door zijn homoseksualiteit, op de achtergrond geraakt. Maar de gereformeerde Monteny wilde zijn huwelijk graag kerkelijk vieren: "Een huwelijk is toch een belangrijk markeringsmoment in je leven."

Hij ging weer vaker naar de kerk, werd lid van de protestantse kerk in Pijnacker - 'een warme, actieve gemeente' - en is daar nu ouderling-kerkrentmeester. Voor Van de Vliet begon 'een spirituele zoektocht', die eindigde in de kerk van zijn vriend. "Ik voelde me daar goed. Het was als thuiskomen, en ik wist: dit hoort bij mij."

Daarna was het besluit om in het nieuwe bedrijf actief met geloof en zingeving aan de slag te gaan, snel genomen. "We belden met Hogeschool Windesheim om advies en troffen daar lector Ton Zondervan, een theoloog die toevallig ook de hogere Agrarische School heeft gedaan én vrijwilliger is geweest op een zorgboerderij. Hij houdt zich bezig met zingeving een plaats geven in het dagelijks leven. Zondervan vond een hbo-studente theologie, een boerendochter met jarenlange ervaring in de zorg, bereid om onderzoek te doen naar de meerwaarde van zingeving op een (zorg)boerderij."

Volgens dat onderzoek zijn er goede kansen voor de 'zingevingsboerderij' als nieuwe sector binnen de multifunctionele landbouw. Concreet uitgewerkte plannen heeft het niet opgeleverd, maar wel een duidelijke denkrichting. Van de Vliet: "We willen het ritme van het landbouwbedrijf vertalen naar het niveau van zingeving. Bijvoorbeeld door de zinzoekende gasten op onze boerderij straks fysiek aan de gang te laten gaan met de levensprocessen op het land: de grond bewerken, zaaien, onkruid wieden, oogsten, snoeien."

Ook voor een begrip als overgave kan de landbouw model staan. "Wanneer je aardappels kunt rooien, is afhankelijk van het rijpingsproces en het weer. Dat vraagt om overgave. Dat heb je niet in de hand." Monteny: "De plan- en maakbaarheid in de landbouw is betrekkelijk, net als het leven zelf. Soms is de oogst niet goed, soms gaat het gewas dood of sterft er een dier. Die rafelrandjes van de maatschappij die er op een boerderij echt bijhoren, willen we mensen laten ontdekken of herontdekken.

"Door te ervaren hoe het concrete leven op een boerderij een metafoor kan zijn voor je eigen leven, en door erover te praten in workshops en retraites, willen we mensen ook leren goed om te gaan met datgene waarop je geen invloed hebt en zich daarbij neer te leggen en het los te laten."

Van de Vliet en Monteny gaan samenwerken met zorg- en reli-professionals. Ze doen zelf mee in de begeleiding, bijvoorbeeld van workshops rouw en verliesverwerking of van cursussen geloven in praktijk. Opgeleid als neurolinguïstisch programmeur kan Van de Vliet mensen leren om bewuster te ervaren wat er in hen omgaat, wat hen drijft en weerhoudt. Ook zullen ze af en toe zelf een workshop of cursus geven, bijvoorbeeld in time management volgens het kloosterritme.

Maar ze willen straks vooral zichtbaar zijn als de twee boeren, die vanuit hun eigen zingeving hun bedrijf runnen. "Door te laten zien hoe wij omgaan met het vanzelfsprekende van het boerenleven zelf - kippen voeren, appels plukken, zaaien, oogsten - en hoe we leven met het ritme van de dag en het groeien van de dieren en het gewas, willen we een rolmodel zijn voor de zorgcliënten en de zinzoekers. En dat open en vrijzinnig vormgeven. Daarom is iedereen bij ons welkom. We sluiten geen stroming uit, zolang er maar respect is voor andersdenkenden."

Vorig jaar zaten de twee aspirant-zorgboeren om de tafel met zorginstellingen in de regio en met de gemeente Brielle. Beide partijen verwelkomen hun initiatief, omdat er in de buurt weinig mogelijkheden zijn voor dagbesteding. "Vaak beperkt die dagbesteding zich tot activiteiten in de ontmoetingsruimte van de zorginstelling," zegt Van de Vliet. "In deze regio zijn veel mensen met een agrarische achtergrond die hun hele leven buiten hebben gewerkt. Die worden doodongelukkig in de dagbesteding van een tehuis. Bij ons kunnen ze naar buiten, helpen op het land en in de moestuin, kippen voeren, aardappels schillen."

Bij dementie is de zorg vooral gericht op de cliënt. Op Aarde wil straks ook de mantelzorgers van Alzheimerpatiënten een plaats bieden waar zij hun verhaal kwijt kunnen, ervaringen kunnen delen en begeleiding krijgen bij het accepteren van de ziekte en leren omgaan met de dagelijkse en praktische problemen van de mantelzorger.

Het koppel besteedt ook aandacht aan praktische duurzaamheid. Voor de bouw van hun nieuwe boerderij wordt hout met een keurmerk gebruikt. Naast de zonnepanelen komt er een energiebesparende warmtepomp. Het akkerbouwbedrijf dat ze van Monteny's vader overnemen, willen ze ombouwen naar biologisch. Op termijn. Monteny: "Dat kost veel tijd, en we kunnen niet alles tegelijk."

Multifunctionele landbouw
Multifunctionele landbouwers koppelen aan hun bestaande veehouderij-, akkerbouw- of tuinbouwbedrijf andere, nieuwe activiteiten, onder meer op het gebied van zorg, educatie en recreatie. Sinds de jaren negentig kiezen steeds meer agrarisch ondernemers voor zo'n uitbreiding. Daardoor verbreden zij de economische basis van hun bedrijf en leveren ze bovendien een bijdrage aan verbetering van de zorg, het leefbaar maken en houden van het platteland en het verkleinen van de kloof tussen boeren en burgers. Bovendien sluiten ze met hun nieuwe activiteiten aan bij maatschappelijke trends als aandacht voor duurzaamheid, een veranderende eetcultuur - toenemende belangstelling voor lokaal geproduceerd (biologisch) voedsel - en de groeiende behoefte aan zingeving, rust, ruimte en plattelandsbeleving.

In de afgelopen tien, vijftien jaar hebben deze multifunctionele landbouwers en veehouders heel wat nieuwe activiteiten op het platteland ontwikkeld, variërend van kamperen bij de boer, landwinkels en agrarisch natuur- en landschapsbeheer tot kinderopvang op de boerderij en zorglandbouw. In de zorglandbouw zijn mensen welkom met een verstandelijke en/of lichamelijke beperking, met psychische of sociale problemen, en (dementerende) ouderen. Ze kunnen er terecht voor dagbesteding, opleiding of opvang. Nederland telt inmiddels vele honderden zorgboerderijen. Tussen 2007 en 2011 groeide hun aantal van 683 tot 1100.

De 'zingevingsboerderij', die Arjan Monteny en Ronald van de Vliet in Brielle gaan opzetten, wordt een nieuwe loot aan de boom van de multifunctionele landbouw.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden