Zingen voor de paus in de Sint Pieter

Optreden in de Sint Pieter van Rome: voor een zangkoor met een katholieke achtergrond is het zonder enige twijfel een hoogtepunt. Zeker in het jubeljaar 2000. Dirigent René Verhoeff en het Leidse Hartebrugkoor gaan het meemaken. Op 7 november, als de Nederlandse bisschoppen en kardinaal Simonis een mis opvoeren in het hart van het Vaticaan, zorgen zij voor de zang. En de paus, die komt ook.

René Verhoeff is een overtuigd katholiek. De musicus is gefascineerd door de mystiek die de kerk voor hem herbergt. ,,Toen ik nog op de basisschool zat, was ik niet te houden wanneer er een speciale dienst in de kerk gehouden werd. Daar moest ik bij zijn. De muziek, de wierook. Het is moeilijk onder woorden te brengen, maar ik heb me altijd met het instituut verbonden gevoeld.''

De dirigent solliciteert graag naar een mooie klus. Verhoeff: ,,Ik reageerde op een bericht uit de krant. Ik las dat er een soort pelgrimage naar Rome zou plaatsvinden en dacht dat dit wel wat voor het Hartebrugkoor zou zijn. Daarop heb ik Kardinaal Simonis geschreven en hem van onze belangstelling op de hoogte gesteld.''

Enige tijd later kwam er een persoonlijke reactie van Simonis. Hij was enthousiast. ,,Maar ook werd duidelijk dat hij er niet over ging. Ik moest bij het Nederlandse college in Rome zijn. Daar wist ik de mensen even enthousiast te maken.'' Het optreden in Rome kwam dus niet uit de lucht vallen. De dirigent kent kardinaal Simonis nog uit de tijd dat de geestelijke kapelaan was in Den Haag. Behalve wat connecties heeft Verhoeff muzikaal nogal wat in de melk te brokkelen. De dirigent heeft in zijn jonge jaren onder meer enige tijd in New York gestudeerd, bij West Side Story-componist Leonard Bernstein. Ook is de musicus vele malen onderscheiden voor zijn inspanningen op het gebied van de klassieke muziek.

Hoe het programma er begin november precies uitziet, weet de musicus niet. ,,De bisschoppen houden als gezegd een soort pelgrimage. Daarnaast zijn er nog andere pelgrims aanwezig. Er wordt een tocht langs diverse basilieken gehouden. Daar zullen we waarschijnlijk ook bij zijn. Onder meer in de kerk der Friezen, die vlak bij het Sint Pietersplein staat. Het wordt echt geweldig. De KRO zal er ook zeker iets mee gaan doen. Het is een vrij uniek gegeven dat er een Nederlands koor optreedt in Rome. En zeker in de Sint Pieter.'' Want op 7 november, de dag waarop de katholieke heilige Willibrord wordt geëerd, treedt het Leidse Hartebrugkoor op in de wereldberoemde kerk. Dat staat vast.

René Verhoeff heeft toen hij de katholieke kerk aanschreef altijd aan het Hartebrugkoor gedacht. Terwijl er toch ook andere koren zijn die de dirigent onder zijn hoede heeft. ,,Dit is een echt kerkkoor. Bovendien hebben zij hier hetzelfde gevoel bij als ik. De leden van het koor hechten veel waarde aan dit optreden. Want we praten over een heilig jaar. We gaan zingen bij een mis waarbij alle katholieke geestelijken van het land aanwezig zijn. Waar de paus een toespraak komt houden. Maar het is veel meer dan zingen alleen. Het is vooral ook de prachtige ervaring. Het mystieke aspect weegt mee. En dat zie je in Nederland nog maar zo weinig.''

Voor Verhoeff is optreden voor de paus overigens niet nieuw. ,,Maar de entourage wel. Twee keer eerder trad ik op tijdens een openbare audiëntie en dat zijn vrij massale evenementen. De eerste keer was dat tijdens een grote concertreis met Die Haghe Sanghers en het Rotte's mannenkoor, een andere keer met het St. Lambertuskoor uit Kerkrade. Dat is iets heel anders dan de Sint Pieterskerk, bij zo'n gelegenheid. De kans om in zo'n kerk te repeteren is zo speciaal, want dan is er behalve het koor helemaal niemand.''

De dirigent is een begenadigd maar principieel kerkmusicus. Nederlandse liederen of een beatmis zijn aan hem niet besteed. ,,Ik heb me niet voor niets jarenlang ingespannen aan het conservatorium. Ik ben niet opgeleid om vervolgens iets anders te gaan doen. Daar pas ik voor. Er wordt gezongen in het Latijn of in het Gregoriaans. Als er dan een keer Duitsers of Italianen in de kerk zitten, weten zij ook waar het over gaat. Er zal best aardig Nederlands werk in kerken ten gehore worden gebracht, maar het gebeurt wel zonder mij.''

Bij het Hartebrugkoor ligt de nadruk op de stijlen die de dirigent predikt. ,,Toen ik er voor gevraagd werd, ben ik onder een aantal voorwaarden akkoord gegaan. Ik heb het bestuur van de Hartebrugkerk ervan weten te overtuigen dat we met een professionele werkwijze iets neer konden zetten. Daar word ik ook op afgerekend.''

Toch maakt Verhoeff zich zorgen over de toekomst van de kerkmuziek. ,,Op het conservatorium is het een van de minst populaire studierichtingen. Het betaalt slecht en bovendien zijn er veel kerken die liever een vrijwilliger voor een koor zetten dan een professional. En ik wil niets afdoen aan de goede bedoelingen van een amateur, het niveau van de Nederlandse koren wordt er niet beter op.''

Het werk van de liefhebber wierp in Leiden zijn vruchten af. ,,Er zijn verschillende cd's uitgekomen die tot ver over de landsgrenzen worden verkocht. Het kerkbezoek, dat is verdrievoudigd. En het publiek bestaat niet alleen uit katholieken.''

,,Toen ik kwam telde het Hartebrugkoor dertien leden. Nu zijn dat er zeventig. Doordat we naar het Vaticaan gaan verwacht ik een nieuwe impuls, waardoor we aan het einde van het jaar op negentig leden uit zullen komen. Bijna alle koren zijn sterk vergrijsd. Het Hartebrugkoor heeft een flink aantal jongeren in zijn gelederen.

De musicus eist veel van de koorleden. ,,Mensen die bij mij zingen moeten zich instellen op een veelzijdig repertoire. Ik doe niet alleen Bach. Dat is hartstikke mooi, maar er is nu eenmaal meer onder de zon. Er zijn zoveel goede componisten die bij het grote publiek nauwelijks bekend zijn. Namen als Di Lasso, De Palestrina of Monnikendam, buiten een bepaalde kring zijn er weinig mensen die deze componisten kennen. En dat is onterecht.''

Zangers die geen trek hebben in het veelzijdige repertoire, zullen het bij Verhoeff niet lang uithouden. ,,Ik vergelijk het altijd met eten. Mensen die zeggen dat ze geen slakken lusten, hebben ze meestal nooit geproefd. Je moet het lef hebben om het eens te proberen. Dat geldt ook voor muziek. Zo blijft muziek levend.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden