Zingen vereent, waar de liedkeus verdeelt

Weinig verbroedert zo als samen zingen, zeker als het om geestelijke liederen gaat. Eén welgekozen lied doet meer voor de eenheid van een veelkleurige gemeente dan duizend-en-één gesproken woorden. Toch kan wát er gezongen wordt een bron van verdeeldheid zijn. Repertoirekeuze zegt immers veel over de kerkpolitieke 'ligging'. Louter psalmen of óók gezangen geeft in sommige hervormde gemeentes al tweespalt. Maar ook tussen de laatste Oosterhuis en de nieuwste Opwekking gaapt een kloof.

De koster van de Samen-op-Weggemeente van Rutten had zondag de gele boekjes maar weer uitgedeeld. ,,Dominee Wever is terug, dan zullen we wel weer uit Opwekking zingen'', zei hij erbij. Tjitte Wever vertelt het vergenoegd. Hij staat nog niet zo lang in het kleine dorp in de Noord-Oostpolder, maar ze kennen hem al goed.

Dominee Gerrit Olsman van de Open Hofgemeente in Soest, ook SoW, heeft de plannen voor zondag al klaar. Als Glorialied koos hij 'De vogels in de bomen' uit 'Alles wordt nieuw' - een kinderlied. Als intochtslied twee verzen van psalm 18. Daarna uit 'Gezangen voor de liturgie' lied 404: 'Alleen wie het gegeven is' van Henk Jongerius. Verder enkele liederen uit het Liedboek.

Zo'n voorstel gaat naar de cantor-organist, die het samen met de opgegeven lezingen minutieus doorloopt en die dan ,,met die enorme concordantie van kerkliederen in zijn hoofd'' soms suggesties doet voor veranderingen en verbeteringen.

De afgelopen vakantieperiode werd er in de Open Hof ,,gewoon alleen uit het Liedboek (voor de kerken) gezongen'', vertelt Olsman, ,,en dat vindt de gemeente ook heerlijk.''

Twee Samen-op-Weggemeenten, twee totaal verschillende muziekculturen. Toch is er ook een overeenkomst: in beide plaatsen zijn voorganger en gemeente bewust bezig met wat er gezongen wordt en hoe. Dominee Tjitte Wever is lid van het enkele jaren geleden opgerichte Evangelisch werkverband, dat in de Samen-op-Wegkerken meer ruimte wil voor het evangelische geluid - oneerbiedig gezegd: het hallellujah-christendom. Samen met pianist/arrangeur Cees van Setten legt hij de laatste hand aan het 'evangelische liedboek' dat, hopen zij, nog dit jaar op de markt komt.

De Open Hofgemeente van Soest heeft al 25 jaar een cantorij en een cantor-organist die de ontwikkelingen in de liturgische beweging enthousiast bijhoudt. Dat heeft de zangcultuur van de Open Hof een eigen, flexibel gezicht gegeven, zeggen Olsman en zijn Open Hof-collega Henna van Hell.

Rutten en Soest treffen elkaar op 11 september in Soest, waar ter gelegenheid van het zilveren cantor- en cantorij-jubileum een symposium wordt gehouden over het hedendaagse kerklied. Terwijl de meer uitgesproken aanhangers van de verschillende stromingen normaal gesproken zo hun eigen circuits hebben, brengen de Soesters hen in elk geval voor één zaterdag onder één dak.

Behalve Wever en Van Setten voor de evangelische stroming zullen ook Jannet Delver en Paul Valk van de Dominicusgemeente in Amsterdam een bijdrage leveren, en Pieter Endedijk van de Interkerkelijke stichting voor het kerklied (van het Liedboek en 'Zingend geloven', zeg maar van de breedte van de kerk) en drs. Henk Huyser, die zal spreken over de 'onopgeefbare verbondenheid met Israël' (en hoe die kerkmuzikaal tot uitdrukking kan komen).

De sprekers is gevraagd voorstellen in te dienen voor een liturgie op de zondag Gaudete (de derde adventszondag); een cantorij uit Soest zal de voorbeelden zingen.

Tjitte Wever is blij met de uitnodiging. Hij vat die op als een erkenning van de evangelische richting en constateert tevreden dat de weerzin tegen de evangelische liedcultuur taant. Daar is zijns inziens ook alle reden voor: ,,Twintig jaar geleden was het allemaal nogal amateuristisch wat uit deze hoek kwam. Er was slordigheid, zowel muzikaal als theologisch. Maar met de groei van de evangelische beweging is de kwaliteit toegenomen.''

Henna van Hell en Gerrit Olsman zien het symposium vooral als een manier om de gemeente te laten zien wat er allemaal mogelijk is. Hun eigen animo voor het evangelische lied, of dat nu traditioneel is (Johannes de Heer) of modern (Opwekking, Elly & Rikkert), is nul.

Van Hell fel: ,,Zulke melodieën en teksten gaan regelrecht naar het hart. Dat roept allerlei 'gevoel' op, maar het gaat in de kerk niet om sentiment. Om het eens goed Barthiaans te zeggen: het gaat om het Woord; het Woord van de overkant als een tweesnijdend zwaard. Het is nogal wat om te horen: 'Bid voor uw vijanden'. Dat is toch niet iets waar ik 'een goed gevoel' bij kan krijgen?''

Gerrit Olsman: ,,Je kunt makkelijk scoren bij de gemeente door liedmateriaal te kiezen dat 'lekker wegzingt', maar je hebt als voorganger - samen met de cantor, ieder vanuit zijn professie - ook de plicht om de gemeente te leren. Kwaliteit mag toch ook een criterium zijn. En voor veel evangelische liederen geldt dat ze niet passen bij de theologische keuzes die we in de Open Hof gemaakt hebben. Mensen die graag meer aanbiddingsliederen willen zingen gaan naar een wijkgemeente met een andere signatuur. Natuurlijk moet er voor de aanbidding plaats zijn - maar dat vind je toch ook in de psalmen?''

Wever kent de bezwaren maar al te goed. Sommige verwijten, zoals de geringe aandacht voor de psalmen, deelt hij zelfs.

Ook erkent hij de eenzijdige nadruk op lofprijzing en aanbidding. ,,Maar de evangelische beweging is inmiddels ook wel met de harde werkelijkheid geconfronteerd. Er gebeuren teleurstellende dingen, nederlagen en ondergang.'' Zijn missie is vooral te laten zien dat de evangelische stroming meer te bieden heeft dan simpele hallelluja-teksten op populaire wijsjes. En ook dat het evangelische liedgoed niet per se alleen tot z'n recht komt met een bandje, maar dat het prima te combineren is met de bestaande orgelcultuur. ,,Gezangen uit het Liedboek gaan zelfs op nieuwe wijze stralen als ze worden afgewisseld met opwekkingsliederen. Dat lijflied van de Acht Meibeweging, 'De steppe zal bloeien', sluit bijvoorbeeld prachtig aan bij 'Laat heel de wereld het zien' van Graham Kendrick.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden