Interview

Zingen en swingen in de chaos van Kinshasa

Félicité', vanaf donderdag te zien in de bioscoop, tekent het leven van een alleenstaande moeder in Kinshasa, de Congolese hoofdstad met twaalf miljoen inwoners. Beeld RV
Félicité', vanaf donderdag te zien in de bioscoop, tekent het leven van een alleenstaande moeder in Kinshasa, de Congolese hoofdstad met twaalf miljoen inwoners.Beeld RV

Een speelfilm maken in de straten van Kinshasa? In een chaotische metropool zonder noemenwaardige infrastructuur, zelfs zonder bioscopen? De Frans-Senegalese regisseur Alain Gomis (45) kreeg het voor elkaar.

Félicité', vanaf donderdag te zien in de bioscoop, tekent het leven van een alleenstaande moeder in Kinshasa, de Congolese hoofdstad met twaalf miljoen inwoners. Félicité dopt haar eigen boontjes: ze zingt in een bar, kan van de opbrengst redelijk rondkomen en laat zich door niemand de les lezen. Totdat haar zoontje een ernstig ongeluk krijgt en ze de torenhoge rekening voor een operatie gepresenteerd krijgt. Hoe krijgt ze dit enorme bedrag bij elkaar?

"Ik ken veel vrouwen zoals Félicité", zegt Alain Gomis tijdens zijn bezoek aan Amsterdam. "Ze zijn sterk en vastberaden en hechten aan hun vrijheid, maar in een land met haperende instituties is dat heel moeilijk vol te houden. Je moet vechten om te overleven. Je moet sterk zijn. Het risico is dat je een schild optrekt, niemand meer toelaat. Door haar pantser heeft Félicité - en dit is voor mij de kern van de film - moeite om zich te laten beminnen, om liefde te ervaren."

Balans

Volgens Gomis, geboren in Parijs uit een Franse moeder en een Senegalese vader en opgeleid als filmhistoricus aan de Sorbonne, is het voor Félicité de uitdaging om een balans te vinden tussen wat ze wil en wat er is. Onder hetzelfde motto - accepteren wat er op je pad komt - maakte de regisseur ook zijn film, die op de afgelopen Berlinale bekroond werd met de Grote Juryprijs.

Na het zien van een muziekvideo van de Kasai Allstars, een Congolees muziekcollectief, besloot Gomis zijn plan om te gooien en niet in Senegal te filmen, zoals de bedoeling was, maar naar de Democratische Republiek Congo te gaan, de muziek achterna.

Eenmaal in Kinshasa zocht hij de Kasai Allstars op. De muzikanten hadden er wel oren naar om in de film als begeleidingsband van Félicité op te treden.

Ook de zingende titelheldin werd ter plekke gevonden. Véro Chanda Beya Mputu bleek voor de camera een natuurtalent. "Natuurlijk had ik een script, dat moest wel met geldschieters uit vijf verschillende landen", vertelt Gomis, "maar van mijn vorige drie films heb ik geleerd dat je de teugels niet te strak moet aantrekken. Ik wil het leven toelaten en ter plekke uitdokteren wat mogelijk is. 'Let's make a film together', dát idee."

"Ja", beaamt hij, "er is corruptie en armoede in Kinshasa, Félicité krijgt het allemaal op haar bord, maar er is ook hoop en heel veel creativiteit. Zingen is voor haar een emotionele uitlaatklep zoals voor veel inwoners van de stad. Ze laven zich aan muziek, wie weet, om even de overlevingsstrijd te vergeten. Door die enorm swingen-de stad kon ik mijn scenario bijna structureren als een soundtrack. Met muziek kon ik laten voelen zonder woorden."

Symfonieorkest

Zo werd in Kinshasa een jaar of twintig geleden ook het eerste symfonieorkest op het Afrikaanse continent opgericht, het Orchestre Symphonique Kimbanguiste dat Händel, Verdi en Beethoven speelt. "Ja, het is een heel bijzonder orkest dat in de film te zien is tijdens een repetitie van Arvo Pärts 'My Heart's in the Highlands'. De musici komen overal vandaan, het zijn bakkers, naaisters, leraren, marktverkopers, dokters en studenten. Ze spelen op geschonken of zelfgebouwde instrumenten."

In dezelfde geest verzamelde Gomis zijn cast en crew. "Er zijn in Kinshasa geen filmscholen en ook geen bioscopen, die hele infrastructuur ontbreekt. Maar de wil om films te maken is er zeker. Zo hoorde ik over het initiatief van de Congolese filmmaker Djo Thunda. Na een filmopleiding in Brussel, enkele jaren geleden, besloot hij terug te keren naar Kinshasa om een filmworkshop te openen en jonge filmtechnici op te leiden. Een paar van die jongeren die inmiddels wat ervaring hadden, heb ik ontmoet. Ze wilden dolgraag meewerken aan de film en hebben zich uiteindelijk bij de Franse en Senegalese crewleden gevoegd."

Het is volgens Gomis de manier om in Kinshasa een film te maken. Je werkt samen, kijkt wat mogelijk is en houdt alle opties open. Omdat de regisseur op echte locaties werkte, voornamelijk in de wijk Ngiri-Ngiri in het zuiden van de stad, had hij op de filmset ook de nodige aanloop. "Er was nauwelijks een grens tussen de stad en de filmset. Dat was voor mij een fijne manier om te werken, heel dynamisch, maar we hadden op een gegeven moment wel beveiligers nodig om mensen tegen te houden. Iedereen wilde in de film spelen, meedoen, al was het maar ergens op de achtergrond. Natuurlijk konden we niet iedereen toelaten, maar als het mogelijk was, werd er door een van mijn assistenten, die daar speciaal voor aangesteld was, een plekje gevonden."

Arbeidersfamilie

Het is precies wat de regisseur wilde laten zien: gewone mensen die in Kinshasa wonen en werken. "Ik kom zelf uit een arbeidersfamilie, de lagere klasse, en ik wilde heel graag dit deel van de bevolking tonen, de meerderheid van de mensen die toch relatief weinig aan bod komt in films en op televisie, behalve dan als het om sterk gedramatiseerde levens gaat.

"Ik toon graag mensen van vlees en bloed, zoals Félicité die in een bar zingt en haar buurman Tabu, die haar koelkast komt repareren en een oogje op haar heeft. Hij is degene die door haar pantser moet zien te breken. Natuurlijk is het leven soms moeilijk, maar de schoonheid zit hem in de keuzes die ze hebben. Ik wilde laten zien dat ze iets hebben om voor te vechten."

De openluchtvertoningen die Gomis na voltooiing van zijn film in Kinshasa hield, werden druk bezocht. "Het ging er behoorlijk levendig aan toe. Mensen zijn sowieso niet gewend om een film in stilte te ondergaan, er wordt heftig meegeleefd en van alles geroepen naar het doek. Natuurlijk ook omdat de inwoners van Kinshasa dit keer zelf de helden waren."

'Félicité' gaat donderdag in première in de bioscoop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden