Zinderende shoot-out in Tirol

En meteen valt de benauwenis als een dikke laag sneeuw over het verhaal

Traditioneel vormen de Alpen het decor van een heile Welt, een wereld waarin het leven goed is, de natuur rijk, de mens gelukkig.

Vooral in de negentiende eeuw neigden schrijvers ertoe het Alpenleven te verzoetelijken. Er verschenen populaire series met vrolijke Heidi's en stoere Franzls. De 'Heimatroman' speelde zich niet zelden hoog in de bergen af. In de twintigste eeuw volgde daar een eindeloze reeks 'Heimatfilms' op: steevast met happy end. Het leven in de bergen is hard maar eerlijk, vertelden die films en romans. De mensen zijn er nauw met de natuur verbonden. En voor het weinige leed is er altijd de troostende pastoor.

Dat genre leeft nog steeds. Maar er zijn steeds meer schrijvers die de scheuren in het schone decor tonen. Het keiharde gevecht met de natuur, de onvermijdelijke catastrofes van noodweer en lawines, de vastgeroeste sociale verhoudingen, de patriarchale tradities, de weerstand tegen alles wat nieuw en vreemd is.

Denk aan het werk van de Oostenrijkse Nobelprijswinnaar Elfriede Jelinek. Met name haar romans 'Lust' en 'De kinderen van de doden' tekenen de morbide gevolgen voor de bergcultuur van het binnendringen der moderne tijd, lees: het toerisme. De schijnbare idylle maakt plaats voor een perverse wereld van sadisme, moord en natuurvernietiging.

Jelineks landgenoot Robert Seethaler behandelt in zijn roman 'Een heel leven' datzelfde binnendringen van de moderne tijd in een afgelegen Alpendorp. Maar hij pakt het een stuk rustiger aan. Geen bloedig absurdisme, maar een kalm naturalisme, geen collage van genres en stijlen, maar alles op een volkomen eigen, poëtische toon.

De kleine roman, niet meer dan 150 bladzijden, vertelt een heel leven. Het is dat van Andreas Egger, een buitenechtelijk kind dat bij zijn oom in een afgelegen bergdorp is ondergebracht. Stugge mensen allemaal, geen woord te veel, in plaats daarvan slaag, veel slaag. En hard werken. Maar dat vindt Egger niet erg. Hij is sterk. Ondanks zijn hinkepoot.

Dan veranderen de tijden. Er worden kabelbanen gebouwd, het symbool van de vooruitgang. Egger kent geen hoogtevrees en neemt de meest halsbrekende klussen op zich. Hij kan nu op zichzelf gaan wonen, bouwt een hut op een steil en stenig stuk land. Hij neemt zelfs een vrouw, het stille dienstertje uit de herberg. Maar ze komt om in een lawine.

De oorlog rukt hem uit het dorp weg. Na de krijgsgevangenschap in een sovjetkamp keert hij terug, maar vindt geen werk meer. Hij verhuurt zich als gids voor toeristen. En leeft zijn stille leven voort tot het bittere einde. Eén keer probeert hij nog een busrit naar het dichtstbijzijnde dorp, maar hij maakt meteen rechtsomkeert. Eggers hele leven is zichzelf genoeg.

Bepaald geen idylle, dit in een knap gecomponeerd verhaal gevatte leven. Al scheert de geschiedenis soms langs de rand van de kitsch. Voor de in Wenen geboren acteur, scenarioschrijver en romancier Robert Seethaler kan het zijn internationale doorbraak betekenen. Het genre van de Alpenroman is er in ieder geval weer even door gered.

Dat lukt ook Thomas Willmann in 'Het duistere dal'. Al heeft hij wel een hele trukendoos nodig om de door hem gewenste effecten te bereiken. Ook hier gaat het om een afgelegen bergdorp, zeer afgelegen zelfs, want verstopt in een hoog dal in Tirol, dat slechts via één nauwe doorgang te bereiken is. Een wereld zonder horizon, niet alleen in letterlijke zin.

Dat de Münchense vertaler en journalist Willmann een filmkenner is, merkt de lezer vanaf de eerste pagina's van dit debuut. Je volgt als het ware met de camera hoe de hoofdpersoon met een volgepakt lastdier door de kloof het hoge dal betreedt. Alles haarscherp getekend in een groots panorama. En meteen valt de benauwenis als een dikke laag sneeuw over het verhaal.

Er valt nog meer op. Willmann beschrijft het tafereel in een haast archaïsche taal, wijdlopig, doorspekt met ouderwetse woorden en uitdrukkingen. Die taal doet in zijn soms sentimentele bloemigheid denken aan de taal van traditionele Heimatromans en dat is ook de bedoeling. Maar van meet af aan sluipt er ook een ander genre het verhaal binnen.

Wanneer de jonge hoofdpersoon, een twintiger die simpelweg Greider heet, het dorpsplein betreedt, wordt hij daar opgewacht door vijf dreigend uitziende mannen te paard met ronde hoeden op. De vijf hebben het in het dal voor het zeggen. Ze zijn de zonen van boer Brenner.

Dan gebeurt er een hele tijd zo goed als niets. De jonge indringer maakt duidelijk dat hij gekomen is: om het landschap te schilderen. Hij krijgt onderdak bij een weduwe met haar dochter. Er volgen lange, trage scènes waarin Greider het dorp en het landschap met zijn schetsboek verkent.

Plotseling bevindt de lezer zich in Amerika. Een flashback. De tienjarige Greider reist met zijn moeder van Oost- naar West-Amerika. Eindelijk ook een tijdsaanduiding. Het is de negentiende eeuw, kort na de burgeroorlog. Greiders moeder is het Alpendal ontvlucht. Waarom, dat komen we in het zinderende vervolg van het verhaal stukje bij beetje te weten.

Vanaf dan vlecht Willmann de genres van de Heimatroman, de klassieke western en de thriller op kunstige wijze ineen.

Het Alpendal blijkt een archaïsche gemeenschap waar boer Brenner en zijn zoons een onbegrensde macht uitoefenen. Een macht die zich tot het seksuele uitstrekt.

Maar meer valt hier niet te verraden. Behalve dat aan het eind in het dorp niets meer is zoals het was. Zelfs de dorpspastoor, een vazal van boer Brenner, ontkomt niet. En natuurlijk ontbreekt ook de onvermijdelijke shoot-out niet, zoals in elke echte western.

Ook de verfilming, die vorig jaar, vier jaar na het verschijnen van de roman, in première ging, werd met prijzen overladen en door Oostenrijk ingezonden voor een Oscar. Na de beroemde spaghettiwesterns, is deze film de geslaagde geboorte van een nieuw genre: de schnitzelwestern.

Thomas Willmann: Het duistere dal.

Vert. Goverdien Hauth-Grubben Meridiaan Uitgevers; 320 blz., euro 19,99

Robert Seethaler: Een heel leven. Vert. Liesbeth van Nes De Bezige Bij; 157 blz., euro 17,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden