Review

Zimerman ongehoord kleurrijk in pianoconcert van Lutoslawski

Koninklijk Concertgebouworkest, Mariss Jansons, dirigent Krystian Zimerman, piano. Gehoord 17/9 Concertgebouw Amsterdam. Ook op vr 19/9 en zo 21/9 (matinee).

In 1975 hoorde de Poolse componist Witold Lutoslawski zijn 18-jarige landgenoot Krystian Zimerman het Chopin-concours winnen. Hij was zo enthousiast dat hij besloot voor het jonge genie een pianoconcert te schrijven. Pas in 1988 was dat gereed. Vervolgens heeft Zimerman het werk vele malen onder leiding van de componist uitgevoerd, tot deze in 1994 overleed. Als hommage aan Lutoslawski hield Zimerman diens pianoconcert in repertoire; hij speelt het uitsluitend met orkesten en dirigenten die hij volledig vertrouwt.

Deze week bleek hij in het Koninklijk Concertgebouworkest en dirigent Mariss Jansons ideale partners gevonden te hebben om Lutoslawski’s pianoconcert grandioos tot klinken te brengen. Solist, dirigent en orkestmusici zaten helemaal op één lijn en wisten het publiek van de eerste tot de laatste noot tot het uiterste te boeien.

Hoewel hedendaags van toonzetting is het een effectief en zeer toegankelijk stuk, dat vergeleken bij Lutoslawski’s vroegere werken bijna romantisch te noemen is. De pianistiek is virtuoos, à la Rachmaninov, maar de vorm en het drama zijn volstrekt origineel. De vier aan elkaar gelaste delen bevatten grote verschillen in sfeer, maar vormen desondanks een organisch geheel. Het werk opent murmelend en bouwt uit een bijna pastorale sfeer uit naar indrukwekkende, aangrijpende dramatische climaxen.

Opmerkelijk was dat Zimerman, die dit werk noot voor noot betekenis wist te geven, tot in de luidste passages van het orkest volkomen verstaanbaar bleef piano spelen. Zelden hoorde ik zo’n fraaie balans tussen solist en orkest in een pianoconcert dat zoveel noten bevat. Hoe anders was dat bijvoorbeeld toen vorig jaar in dezelfde zaal het vergelijkbare pianoconcert van Ligeti klonk.

Het derde deel bestaat grotendeels uit een beschouwend recitatief van de piano, dat alleen in het middengedeelte onderstreept wordt door grote ’penseelstreken’ in het orkest. Zimerman wist in de vele stiltes minstens zoveel spanning te creëren als in de schaarse noten van dit deel. Groot was het contrast met de briljante finale, die vol markante ritmes zit en waarin optimisme en wanhoop elkaar afwisselen. Wat een geweldige belevenis was het om deze prachtige compositie te kunnen beluisteren door de pianist voor wie het is gecreëerd, en die een van de meest begenadigde en consciëntieuze musici van zijn generatie is.

Mariss Jansons wist na de pauze het hoge musiceerniveau vast te houden in een grootse vertolking van de Symfonie nr. 4 van Anton Bruckner. Deze ’romantische’ symfonie paste voortreffelijk bij het pianoconcert van Lutoslawski, doordat ook dit werk grote dramatiek kent, maar in wezen zonnig is, met uitzondering van de monumentale finale. Daarin laat Bruckner de landelijke sfeer en de woeste jachttaferelen plaatsmaken voor emotioneel zwaarder gespannen muziek. De veelheid aan karakters wist Jansons overtuigend onder de noemer van de grote vorm te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden