Zimbabwe wacht onzekere toekomst

Analyse | Stokoude en zieke Mugabe zal waarschijnlijk niet lang van verkiezingswinst kunnen genieten, opvolgingsstrijd dreigt

Frauduleus of niet, de verkiezingsresultaten in Zimbabwe geven president Robert Mugabe en zijn partij Zanu-PF de komende vijf jaar vermoedelijk geheel de vrije hand. De verkiezingsuitslag werd afgelopen weekend bekendgemaakt. In de presidentiële race versloeg Mugabe (61 procent van de stemmen) zijn belangrijkste rivaal Morgan Tsvangirai (34 procent). Belangrijker: in het parlement, de laatste vijf jaar in handen van Tsvangirai's MDC, is Mugabe's partij zelfs verzekerd van een tweederde meerderheid.

Daarmee is niet alleen een nieuwe coalitieregering tussen Zanu-PF en Tsvangirai's MDC van de baan, haar overweldigende meerderheid in de volksvertegenwoordiging geeft Zanu-PF ook de mogelijkheid de in maart aangenomen grondwet weer te wijzigen. Volgens minister van justitie Patrick Chinamasa afkomstig uit het kamp van Mugabe, heeft de constitutie, opgesteld door Zanu-PF en MDC, 'een schoonmaak nodig'. Dat zou betekenen dat vijf jaar werk van MDC voor niets is geweest.

Het is echter de vraag of Zanu-PF deze plannen doorzet. De nieuwe grondwet vormde aanleiding voor Europa om zijn economische maatregelen tegen Zimbabwe te versoepelen. Een herinvoering van strenge sancties is in het nadeel van de Zanu-PF-top, die niet alleen de politieke macht bezit, maar ook een groot deel van de economie controleert. De partijtop zal hinder ondervinden van een nieuwe boycot. Uit een lege staatskas is het moeilijker graaien.

Zanu-PF zal subtieler te werk gaan en de nieuwe grondwet negeren. De vraag is hoe de internationale gemeenschap dan reageert. Want de economische belangen zijn aanzienlijk. In de Zimbabwaanse grond bevinden zich diamantreserves. In het ergste geval wordt er hier en daar een oogje toegeknepen. Niet voor niets versoepelde Europa direct zijn sancties na het aannemen van de grondwet afgelopen maart.

MDC - de verliezer van de verkiezingen - noemde de uitslag frauduleus en zei de resultaten niet te erkennen. Partijsecretaris Roy Bennett riep Zimbabwanen op de komende tijd hun rekeningen aan de overheid niet te betalen en niet meer naar hun werk te gaan. De vrees is echter dat Zanu-PF dergelijke protesten niet tolereert en het leger en de politie inzet. Een herhaling van het geweld rond de verkiezingen van 2008 ligt dan op de loer.

Tot nu toe is het rustig in Zimbabwe. Ook zonder geweldsuitbraak wacht het land de komende jaren een onzekere toekomst. Oppositie wordt waarschijnlijk harder aangepakt, de economie blijft misschien aantrekken, maar dan toch vooral met de corrupte Zanu-PF-top als profiteur. En de regeringspartij zal in alle rust haar fraude voor de volgende verkiezingen kunnen voorbereiden.

Of dit onder leiding van Mugabe gebeurt, is verre van zeker. Mugabe, die al 33 jaar aan de macht is, heeft kanker en wordt volgend jaar 90. De verwachting is dat binnen de gelederen van Zanu-PF een opvolger wordt aangewezen. Vicepremier Joice Mujuru en minister van defensie Emmerson Mnangagwa maken de meeste kans. De strijd tussen de twee kan voor de nodige spanning zorgen. Als er de komende weken geen geweld uitbreekt tussen aanhangers van Zanu-PF en MDC, is de kans groot dat de nabije toekomst van Zimbabwe in het teken staat van een gewelddadige interne Zanu-PF-strijd.

Kritische reacties op zevende overwinning
De Europese Unie en de Verenigde Staten zetten vraagtekens bij het verloop van de verkiezingen in Zimbabwe. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, John Kerry, zei in reactie op Mugabe's overwinning 'dat de wens van de mensen niet tot uitdrukking is gekomen'.

Kerry wees op onregelmatigheden die Zimbabwaanse en buitenlandse waarnemers hebben geconstateerd. Ook Groot-Brittannië en Nederland reageerden gisteren kritisch op Mugabe's zevende verkiezingsoverwinning. Minister van buitenlandse zaken, Frans Timmermans, vindt dat er ruimte moet zijn voor de oppositie om de gang van zaken aan de kaak te stellen. De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma wees juist op het eerlijke verloop van de verkiezingen. Hij feliciteerde Mugabe.

Waarnemers beantwoorden de vraag of de stembusgang eerlijk is verlopen verschillend. Volgens het Zimbabwaanse verkiezingsnetwerk (ZESN) hebben miljoenen mensen in rurale gebieden hun stem niet kunnen uitbrengen vanwege problemen met de registratie. Terwijl de Afrikaanse Unie eerder deze week stelde dat de verkiezingen 'eerlijk en vrij waren'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden