Zimbabwe maakt zich nu al zorgen over Mugabes opvolger

Emmerson MnangagwaBeeld ANP/AP

Terwijl Zimbabwe nog aan het bijkomen is van het megafeest rond het aftreden van Robert Mugabe, maken sommigen zich al zorgen om zijn opvolger.

Een paar honderd meter achter zijn erf begint wat Ezron Ngwenya (52) ‘Mnangagwa-land’ noemt. Vorig jaar werd hier volgens hem 400 hectare land onteigend door de overheidsdienst die verantwoordelijk is voor landbouwontwikkeling. Maar lokale bewoners zoals Ngwenya zien er de hand in van één man: Emmerson Mnangagwa. Hij keert waarschijnlijk vandaag terug naar Zimbabwe en wordt volgens de staatsomroep vrijdag beëdigd als president.

In totaal zouden 55 families hun land kwijt zijn geraakt. “Het werd ons afgenomen, zogenaamd om te irrigeren en ontwikkelen voor een landbouwprogramma”, zegt Ngwenya vanaf de veranda van zijn piepkleine huis, wijzend naar de schrale omgeving met enkel stekelige struiken en bomen. Hier en daar loopt een geit of koe rond.

De akkers, waar maïs, sorghum en gierst moeten groeien, ogen dor. “Met de landbouw gaat het hier niet goed, daarom houden we vee. Irrigatie is dus geen slecht idee, we hebben er alleen niets van gezien. Ondertussen liggen de graven van acht van mijn voorouders nu in Mnangagwa’s land.” Hij wijst naar de stapels stenen rond een boom, met stukken stof heeft hij de bomen afgezet om een signaal te geven aan Zimbabwe’s nieuwe leider  “Mijn familiegeschiedenis is nu van hem. Hoe moeten zij rusten? En ik ben niet de enige bij wie dat is gebeurd.”

'De rijkste man van Zimbabwe'

De dorpsbewoners, die mijlen van elkaar vandaan wonen in dit dunbevolkte en achtergestelde gebied, protesteerden tegen de landhervorming en  verplaatsingen, en werden gearresteerd wegens demonstreren zonder vergunning. Ngwenya was één van hen. “Gelukkig oordeelde de rechter dat wij niet gearresteerd maar zelfs gecompenseerd moesten worden.” Arda, de verantwoordelijke overheidsdienst, zei geen geld te hebben. Ngwenya: “Maar Mnangagwa had wél geld om met beveiliging hier naartoe te komen. Ik heb hem gezien.” 

Protest in Bulawayo op 18 november, waar men het vertrek van Robert Mugabe eiste.Beeld AP

Mnangagwa leidde vorig jaar als vice-president een publiek-private deal tussen Arda en petroleumbedrijf Trek in de provincie Matabele-Zuid om de voedselproductie in de regio op te voeren. Maar de bewoners, die al door het Britse koloniale bewind gedwongen werden zich te verplaatsen en hun land verloren, vertrouwen Mnangagwa totaal niet. De nieuwe president, vaak beschreven als de rijkste man van Zimbabwe omdat hij de mijnsector – goud, diamanten – zou beheersen, heeft volgens de bewoners zijn pijlen op deze regio gericht omdat hij zakelijke belangen heeft in Trek Petroleum. 

Winkeleigenaar en boer Ngwenya heeft nog een andere verklaring: “Hij wil ons de Limpoporivier over duwen, naar Zuid-Afrika. Hij wil ons uit Zimbabwe hebben.” Met ‘ons’ bedoelt hij de Ndebele, een etnische groep die sinds de onafhankelijkheidsoorlog tegen de Britten in de jaren zeventig, in conflict heeft geleefd met de vertrokken ex-president Robert Mugabe (93) en diens rechterhand Mnangagwa (75) (die beiden tot de etnische Shona behoren). Mugabe en de Ndebele-leider Joshua Nkomo, die volgens de Ndebele de werkelijk leider van de onafhankelijkheidsstrijd was, streden eerst samen tot ze rivalen werden.

Mikpunt van het regime

Ngwenya tuurt voor zich uit over de stoffige vlakte als hij denkt aan begin jaren tachtig. Hij was 17 toen operatie-Gukurahundi begon; een slachting onder de Ndebele met een geschatte 20.000 doden door de gevreesde Vijfde Brigade van het leger. Als hoofd van de veiligheidsdiensten destijds, wordt Mnangagwa door de bevolking verantwoordelijk gehouden voor die misdaad. Het trauma is nog niet verwerkt, Matabele is nog altijd een oppositiebolwerk.

“Alle jongens vanaf 18 jaar werden afgevoerd, velen hebben we nooit meer gezien. Veel kinderen zijn hier wees. Mijn hele leven ken ik onderdrukking, geweld en intimidatie van de regering, zoals de meeste mensen in deze regio." Ook in de jaren nul was dit deel van Zimbabwe speciaal mikpunt  toen het regime van Mugabe op grote schaal land onteigende, sloppenwijken met de grond gelijk maakte en de oppositie met geweld vervolgde. De onderdrukking heeft zijn sporen nagelaten: "Toen de bewoners hoorden dat uw auto richting mijn huis kwam, werd ik door iedereen gebeld: oppassen, misschien is het de politie. Wij worden achtergesteld en nu wordt zelfs ons land afgenomen. Wij voelen ons niet eens onderdeel van Zimbabwe.”

De vader van acht kinderen heeft tot nu toe de bulldozers, die tot vlak voor zijn erf kwamen, weten te weerstaan. Om hem heen is er niets. Maar de onrust blijft. “De afgelopen dagen, in de aanloop naar het aftreden van Mugabe, voelde ik me voor het eerst een paar dagen vrij. Voor het eerst een beetje Zimbabwaan. Natuurlijk heb ik ook gefeest, wij allemaal. Maar als ik er aan denk dat Mnangagwa de nieuwe leider wordt, vertrek ik liever naar Zuid-Afrika. Twee van mijn kinderen studeren daar al. Mijn vrouw en ik hebben al voorbereidingen getroffen.”

Wil Ngwenya het nieuwe Zimbabwe niet zien? “Wat gaan wij daarmee opschieten? Als er hier banen worden verdeeld of zaden worden uitgedeeld moet je lid zijn van de regeringspartij. Ik denk niet dat dat onder Mnangagwa gaat veranderen. Wat ik in Zuid-Afrika ga doen? Geen idee, misschien word ik straatverkoper.”

Lees ook: Volksfeest na aftreden van Mugabe
Lees ook: 
President Mugabe van Zimbabwe treedt na 37 jaar af

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden