Zimbabwe maakt vrije val, alweer

'Economisch beleid Mugabe is slecht'

Newton Nkiwane (30) wijst geïrriteerd op het brandende afval in de berm en op de gaten in de weg. Hij loopt naar de supermarkt in zijn wijk Kambuzuma, nabij de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. "Het is een zooitje", moppert hij. "Kun je het je voorstellen: eind jaren negentig zag het er hier verzorgd uit. Nu is bijna iedereen al jaren werkloos en is er geen geld om de boel te onderhouden. Vooral de laatste twee jaar wordt het alleen maar weer slechter."

Zimbabwe verkeert weer in economische crisis. Opvallend, want na de ongekende ineenstorting begin deze eeuw, die van Zimbabwe een van de armste landen ter wereld maakte, leek vanaf 2009 juist enige verbetering zichtbaar. Het land hief zijn munt op na hyperinflatie en stapte over op de Amerikaanse dollar. Een coalitieregering van Zanu-PF van president Robert Mugabe en MDC van oppositieleider Morgan Tsvangirai trad aan. Economische sancties werden versoepeld. De wereld lonkte naar Zimbabwe's platinavoorraden. China investeerde. De economie groeide.

Maar met de eclatante - en omstreden - verkiezingswinst van Zanu-PF in 2013 keerde de ellende terug. Mugabe's partij, die Zimbabwe al sinds 1980 bestuurt, kwam weer alleen aan de macht. Al snel slonk de economische groei van gemiddeld 7,5 procent tussen 2009 en 2012 naar 3,2 procent vorig jaar. Voor 2015 voorspelt de lokale denktank Econometer Global Capital slechts nog 1,2 procent groei.

De reden? Intern geruzie binnen Zanu-PF over de opvolging van de 91-jarige Mugabe leidt de aandacht af van de economie. Het vertrouwen van investeerders vermindert. En de groei in China vertraagt, waardoor het in Zimbabwe minder gul met geld strooit.

"Het is toch bizar dat dit land in de jaren negentig nog de voedselschuur van Afrika heette te zijn en dat wij nu letterlijk honger lijden", bitst Nkiwane.

Waar het vooral aan schort, zijn banen. Voor veel inwoners zit er niets anders op dan een handeltje te beginnen om financieel te overleven. Nkiwane maakt slippers van versleten autobanden en reepjes leer. Ook repareert hij jassen en schoenen. "Veel levert het niet op", zegt hij. Een marktvergunning heeft hij niet. Daarvoor zijn connecties bij Zanu-PF nodig. Dus moet hij het hebben van klandizie uit zijn directe omgeving. "Maar mensen hebben geen geld meer om voor mijn reparaties te betalen."

Vriend en buurman Lovemore Masiyiwa (35) begon vorig jaar een handeltje in kippen. De winkel waarin hij tot dan toe werkte sloot als gevolg van de economische malaise. Honderd kuikens propte hij in een hok dat zijn bescheiden achtertuin vult. "Ik heb een gezin te onderhouden", zegt hij. "Ik leende een boek over het fokken van kippen en leerde mezelf hoe het moest. Nu verkoop ik er 150 per maand."

Daar kan hij van leven, maar het is een onzeker bestaan. Niets garandeert dat kopers ook volgende maand nog de middelen hebben om kippen af te nemen. "Iedereen schraapt zijn geld bij elkaar", zegt hij. Sinds de Zimbabwaanse economie aan zijn hernieuwde vrije val begon, gingen vele duizenden banen verloren. De weg richting het economische dieptepunt van 2008 lijkt ingezet.

Zelfs in deze economisch barre tijden weigert Zanu-PF het leven van ondernemers die de partij niet expliciet steunen makkelijker te maken. "Officieel mag ik hier niet werken", bekent Nkiwane, terug in de overdekte werkplaats in zijn tuin. "Ik kan een enorme boete krijgen." Achter hem hangt een T-shirt met daarop de beeltenis van Mugabe. "Hij blijft een icoon, maar het beleid van zijn regering is slecht", zegt de kleermaker. "Zolang ik geen vergunning krijg, kan mijn handel nooit groeien." Hij prikt een gat in een slipperzool en zucht. "Het leven is weer bitter in Zimbabwe."

Alleen de straatverkopers voelen zich gezegend

In Zimbabwe voelt één groep zich gezegend: de straatverkopers. Sinds first lady Grace Mugabe eind vorig jaar politiek actief werd, zet zij zich voor hen in. Als paddestoelen schieten de markten in het centrum van Harare uit de grond.

Op een ervan verkoopt Mike Kachuwa (32) tweedehands schoenen. Die worden via Mozambique uit Europa geïmporteerd. Voor 100 dollar koopt hij om de zoveel tijd een grote zak; de schoenen doet hij op de markt voor vijf dollar per paar van de hand. "Het is goede handel", glundert hij. "Er is geen omvangrijk startkapitaal voor nodig. Dat is het grootste voordeel."

Maar lokale kledingproducenten klagen over de concurrentie van de tweedehands import. En econoom Takura Mugaga waarschuwde begin maart dat de chaotische markten, met hun vervuiling en ontregeling van het verkeer, tot stedelijk verval leiden. Dat schrikt bedrijven af en vergroot de stedelijke armoede uiteindelijk alleen maar, denkt hij. Andere economen zeggen spottend dat Zimbabwe is uitgegroeid tot een land van uitsluitend verkopers: iedereen verhandelt alles wat hij heeft, om maar te overleven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden