‘Zimbabwe is slechter af met president Mnangagwa dan vroeger met Mugabe’

Peter Mutasa, voorzitter van de overkoepelende vakbond Zimbabwe ZCTU. Beeld Jean-Pierre Jans

Vakbondsleider Peter Mutasa uit Zimbabwe wordt beticht van hoogverraad, maar gaat door met de strijd. ‘Het brute geweld tegen de bevolking  wordt erger. Mensen worden in hun eigen huis met de dood bedreigd.’

“In de eerste strafzaak tegen mij ben ik aangeklaagd voor het aanzetten tot geweld en verstoring van de openbare orde, daar kan ik maximaal tien jaar gevangenisstraf voor krijgen. In de tweede zaak luidt de aanklacht hoogverraad met als doel de regering van Zimbabwe omver te werpen. Daarop staat maximaal twintig jaar celstraf.”

Aan het woord is Peter Mutasa, voorzitter van ZCTU, de grootste vakbond in Zimbabwe. De tengere kleine man, altijd in rood gekleed, praat zacht over de verslechterende situatie in zijn land. Hij was even in Amsterdam op uitnodiging van FNV Mondiaal.

Staking

Samen met pastor Evan Mawarire, die ook van hoogverraad wordt beschuldigd, organiseerde Mutasa half januari de driedaagse staking ‘Stay Away’ tegen het verhogen van de brandstofprijzen met 150 procent. Die prijsverhoging komt in tal van producten terug; en dat in een land dat economisch al in de afgrond is gestort.

Drie dagen lang lag het land plat. Demonstraties werden met geweld neergeslagen en mondden uit in rellen. Het leger schoot met scherp. ­Zeventien mensen werden gedood, honderden raakten gewond en de politie verrichtte duizend arrestaties. Inmiddels zijn vierhonderd mensen veroordeeld tot gevangenisstraffen.

President Edward Mnangagwa, die na een staatsgreep tegen de oude dictator Robert Mugabe aan de macht kwam en daarna door verkiezingsfraude aan de macht bleef, keerde spoorslags terug van zijn reis naar Zuidoost-Azië om de staking met harde hand te breken. Evan Mawarire en Peter Mutasa moeten nog voor de rechter verschijnen.

“In die dagen kreeg ik continu bedreigingen. Op een dag stopten drie Isuzu pick-uptrucks met twaalf mannen met bivakmutsen voor mijn huis. Ik was gewaarschuwd door de buurt, die mij beschermde, en kon ontkomen met mijn gezin. De gemaskerde mannen vernielden mijn woning. Mijn neefje van negentien jaar was nog in huis. Ze hebben hem ontvoerd. In een bos is hij drie uur gemarteld. Ze wilden van hem weten waar ik was. Ze dreigden mij te doden.”

Mutasa vertelt zijn verhaal, nu drie maanden later, rustig, maar dat was in die dagen wel anders. “Ik vluchtte de bergen in, daarna is mijn gezin ondergebracht in een safe­house. Mijn advocaat heeft verschillende keren met de politie gebeld. Ik wilde me vrijwillig komen melden, maar de politie had geen arrestatiebevel voor mij.”

Geheime dienst

De aanval op zijn huis is waarschijnlijk georganiseerd door de Central Intelligence Organisation, de geheime dienst van Zimbabwe. “Ik ben na een paar dagen samen met mijn advocaat naar het politiebureau gegaan.” Na veel onduidelijkheid werd Mutasa gearresteerd en aangeklaagd wegens hoogverraad.

In de gevangenis zat hij in de boeien en beenijzers. “Als een grote crimineel. Ik zat daar met honderden jonge mannen die door militairen willekeurig waren opgepakt. Velen waren mishandeld, hadden gebroken benen en open wonden zonder dat ze medische zorg kregen.” Na een paar weken kwam Mutasa vrij op borgtocht.

De vakbondsleider ziet weinig economische verbetering in zijn land. Deze week verdubbelde de prijs van een brood. Bakkers hebben geen Amerikaanse dollars om meel te importeren. Alles in Zimbabwe is geprijsd in Amerikaanse dollars, waar een groot tekort aan is.

De Krokodil

“Er is uitgerekend dat je in Zimbabwe ongeveer 600 Amerikaanse dollars per maand moet verdienen om een beetje rond te komen. Het gemiddelde inkomen is 100 dollar en een arbeider verdient 20 dollar per maand. Zij kunnen onmogelijk voldoende voedsel voor hun gezin op tafel zetten.De lonen zijn zo laag dat werken zinloos is geworden.”

Mutasa is vastberaden om nieuwe stakingen te organiseren. “De actiebereidheid tegen het regime van Mnangagwa groeit. Arbeiders willen staken tegen deze corrupte regering.” In een vlaag van hopeloosheid zegt hij: “Het maakt ook niet meer uit als ze ons doden als we weer gaan staken. Dood ons dan maar.”

Er valt een stilte in het kantoor van de FNV. Toch weet Mutasa heel goed wat hij zegt. Hij weet ook dat hij snel weer terug is op Zimbabwaanse bodem en dat velen naar hem kijken om te weten wat ze moeten doen. Mnangagwa heeft onlangs beloofd dat hij nieuwe stakingen en protesten zeer hard zal laten neerslaan.

En dan komt het gesprek op Mnangagwa. Hij was vicepresident onder Robert Mugabe, die dertig jaar lang het land met harde hand het economische moeras instuurde. Voor bruut geweld had hij de Krokodil, zoals Mnangagwa wordt genoemd in Zimbabwe.

Nieuwe dictator

“Geen wonder dat er onder de nieuwe president, ondanks zijn beloften, geen koerswijziging is. Je ziet dus hier een nieuwe dictator.” Bedachtzaam vervolgt Mutasa: “Onder Mnangagwa gaat het economisch nog slechter dan onder Mugabe. De prijs van brood en van benzine is veel hoger geworden. Het brute geweld tegen de bevolking erger. Mensen worden in hun eigen huis met de dood bedreigd.”

En dan is er een aarzeling. Mnangagwa komt uit de stal van Mugabe. Maar toch. “Mensen zeggen: ‘We waren beter af met Mugabe.’ En dat is een vreselijke constatering.” ­

Zelf is Mutasa daar ook beduusd van. Niemand had verwacht dat het nog slechter kon worden dan onder Robert Mugabe, zegt hij. “De onderdrukking, de repressie en nog slechtere economische omstandigheden tasten uiteindelijk de machtspositie van Mnangagwa en zijn partij Zanu PF aan. Militairen en de regerende elite hebben nu ook last van de exorbitante prijsstijgingen en de constante angst die het land in zijn greep houdt. President Mnangagwa en zijn regering hebben geen grip meer op de situatie in Zimbabwe.”

En uit dit onheil put Mutasa hoop op een blijvende verandering voor zijn land.

Lees ook

Angst regeert in Zimbabwe: ‘Hier heerst stilte voor de storm’.

President Mnangagwa van Zimbabwe zei dit weekend het leger in te zullen zetten tegen demonstranten. Ook stuurde hij vier top generaals met pensioen. Pastor Evan Mawarire, voorman van de protesten, vreest voor de toekomst.

Leger blijft aan zet in Zimbabwe.

De benoeming van Chiwenga tot tweede man van de regeringspartij maakt duidelijk: wisseling van de macht was een coup.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden