Zimbabwe democratischer? Waar?

EU geeft weer ontwikkelingsgeld omdat het land de goede kant op zou gaan. Maar inwoners merken daar weinig van.

Volgens de Europese Unie gaat het in Zimbabwe zo goed, dat het land weer op Europees ontwikkelingsgeld mag rekenen: 117 miljoen euro dit jaar. Het land van president Robert Mugabe, die Zimbabwe al sinds 1980 bestuurt, democratiseert, zo luidt de verklaring. Maar veel Zimbabwanen hebben geen idee over welke 'democratisering' de EU het heeft.

De partij van Mugabe, Zanu-PF, bestuurt het land met strakke hand. Uitkomen voor je mening blijft gevaarlijk. Economisch is Zimbabwe bezig aan een hernieuwde vrije val.

In de straten van hoofdstad Harare iemand vinden die vrijuit over politiek wil spreken, is dan ook een hele klus. "De vorige keer dat ik dat deed, brandden Zanu-PF-aanhangers mijn huis plat", zegt de een. "Alles wat ik zeg kan verkeerd worden uitgelegd, en dan zit ik in de problemen", verontschuldigt een ander zich. Ondanks zijn functie bij een maatschappelijke organisatie vreest hij voor represailles als hij met buitenlandse journalisten over politiek gevoelige onderwerpen praat.

Achter de muren van een huis in een township bij Harare, waar de veiligheidsdiensten niet zo makkelijk kunnen meeluisteren, wil Munyaradzi Dapi (41) wel praten. Veel heeft hij toch niet te verliezen, zegt hij. Hij is werkloos, zoals de meeste Zimbabwanen, en hij stemt al vijftien jaar op oppositiepartij MDC. Dus dat weet iedereen ondertussen wel.

"De partij van Mugabe laat de bevolking elke keer in de steek", moppert hij. "Dat zal niet snel veranderen." Van een impuls tot democratisering is volgens hem nooit sprake geweest. De afgelopen jaren evenmin. "Zij die de macht hebben, willen de rest onderdrukken."

Misschien bedoelt de Europese Unie dat het leven in Zimbabwe nu beter is dan tijdens het dieptepunt in 2008, toen menig oppositielid en journalist zijn kritiek met de dood moest bekopen, toen schappen in de winkels leeg bleven en er geen geld meer uit de pinautomaat kwam. Maar dat men nu wel weer geld (Amerikaanse dollars) kan opnemen, kranten heel voorzichtig weer wat kritiek uiten en politieke moorden niet meer aan de orde van de dag zijn, is slechts relatieve vooruitgang.

Als de situatie in Zimbabwe recent democratischer en minder gespannen lijkt, komt dat ironisch genoeg vooral doordat de oppositie is verzwakt. Oppositieleider Morgan Tsvangirai riep onlangs bijvoorbeeld wel weer op tot massale demonstraties, maar de kans dat die er komen is klein. Tsvangirai's populariteit is de afgelopen jaren gedecimeerd, na schandalen met vrouwen en geld. Zimbabwanen zijn ook nog niet vergeten hoe eerdere straatprotesten, zes jaar geleden, leidden tot bloedvergieten. De onvrede ettert binnenskamers door. Bijna niemand durft meer openlijk te protesteren." Mensen hebben de hoop op verandering opgegeven", zegt Dapi. "Mugabe's Zanu-PF heeft de laatste twee verkiezingen laten zien dat zij via fraude of geweld de overwinning toch wel claimt, wat de oppositie ook doet." Die oppositie is bovendien in drie partijen uiteengevallen. Ze kan geen vuist meer maken.

Waarom de EU zo graag wil geloven dat Zimbabwe democratiseert, is een raadsel. De Nederlandse ambassade in Harare weigert het bovendien uit te leggen, ook al is Nederland als EU-lidstaat medeverantwoordelijk voor het opnieuw verstrekken van de ontwikkelingsgelden. De meest optimistische uitleg is dat de EU Mugabe's favoriete excuus voor de malaise in zijn land (de internationale sancties) uit handen wil nemen.

De kans dat de EU-miljoenen een positieve impuls geven aan politieke veranderingen, lijkt klein. Met een onderling ruziënde oppositie en een tweederde meerderheid in het parlement heeft Mugabe de vrije hand. De partijtop heeft maar één doel: de controle over het land handhaven. De enige bedreiging is de interne partijstrijd over de opvolging van de 91-jarige Mugabe.

"Wij moeten ondertussen zien te overleven", zegt Dapi. Met nog altijd oppositieleider Tsvangirai als enige hoop. Bij gebrek aan beter.

Zimbabwe gaat resterende blanke boeren aanpakken

Opnieuw zijn er in Zimbabwe 'blanke' boerderijen bezet. De partij van president Mugabe lijkt daarmee het omstreden beleid om land van blanke boeren te onteigenen, weer op te pakken. De afgelopen jaren werden veel boeren onteigend zonder compensatie, soms met geweld. Mugabe zei onlangs op zijn 91ste verjaardag dat het hem niet bevalt dat nog altijd enkele boerderijen in blanke handen zijn. Van de nieuw bezette boerderijen heeft de regering er overigens één terug moeten geven. Boer Peter Cunningham uit de provincie Matabeleland voerde samen met zijn zwarte werknemers en lokale leiders een succesvolle campagne voor teruggave. Zij stellen dat achthonderd zwarte families in de omgeving profiteren van de boerderij, onder meer door landbouwtrainingsprogramma's die de werknemers er kunnen volgen. De regering besloot deze week dat, vanwege die belangen voor de lokale bevolking, Cunningham zijn boerderij toch mag houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden