Zimbabwanen smeken bij de verkiezingen om contant geld

Abel Kapodogo verkoopt bananen op de markt in Harare. Uit protest tegen de armoede in zijn land doet hij dat in de toga die hij zeven jaar geleden bij zijn afstuderen als socioloog droeg. Hij is sindsdien werkloos. Beeld AFP

Zimbabwe kiest maandag een nieuwe president. Die zal het nijpende tekort aan cash geld moeten oplossen.

De douanebeambte in Plumtree, de toegangspoort tot Zimbabwe vanuit Botswana, vraagt het wat schuchter. "Mag ik misschien die vijftig Amerikaanse dollars in je hand, dan krijg jij vijftig bondnotes van me terug. Daarmee kun je aan het loket verderop gewoon je inreiskosten betalen, hoor." Ze haalt een stapeltje Zimbabwaanse bondnotebiljetten (tegoedbonnen van de overheid) uit haar broekzak. "De prijs bij het loket is in dollars en bondnotes hetzelfde", verzekert ze.

Het is een slimme tactiek: aan de grens weten veel toeristen nog niet dat er een levendige zwarte markt voor dollars bestaat in Zimbabwe. Wie daarop vijftig Amerikaanse dollars verkoopt, krijgt er zeker zestig bondnotes voor terug. Terwijl de twee valuta officieel - in de winkel en bij overheidsinstanties - evenveel waard zijn.

Maar met name Zimbabwaanse importeurs hebben geen keus: het buitenland accepteert de bondnotes niet als betaalmiddel. Die eisen dollars. Zimbabwe heeft sinds 2009 geen eigen munt meer, nadat een hyperinflatie die onder ex-president Robert Mugabe om zeep hielp.

Sindsdien hanteert het land de Amerikaanse dollar. Dat ging een tijdje goed. Doordat Zimbabwe, dat alweer jaren lijdt onder een hernieuwde economische crisis, meer importeert dan exporteert, verdwenen de dollars naar het buitenland.

De centrale bank probeerde het cashtekort dat ontstond op te vangen met de introductie van de bondnote, een veredelde eigen munt, die in de rug wordt gesteund door een lening bij de African export-import bank. Maar ook dat bood slechts kort soelaas.

Mobiel betalen

"De zwarte handel in dollars draait onze economie de nek om", moppert de 48-jarige Savious Hove uit Bulawayo, de tweede stad van Zimbabwe, honderd kilometer van Plumtree. "Het zuigt alle cash naar zich toe."

Inmiddels zijn zelfs bondnotes schaars geworden. Bijna iedereen in Zimbabwe betaalt mobiel. Al is die koers nog ongunstiger: wil je vijftig Amerikaanse cash dollars, dus papierenbiljetten kopen via je mobiele rekening, dan dien je al snel tachtig online dollar over te maken.

Hove heeft nog het geluk dat hij een vaste baan heeft. Daarmee behoort hij tot een kleine minderheid in het straatarme Bulawayo. Hij werkt als supervisor in een kledingfabriek. "Ik krijg mijn salaris op mijn rekening gestort en betaal vervolgens alles via mijn telefoon, ik zie nooit meer een bankbiljet", vertelt hij.

Peperdure import

Het gevolg van dit enorme cashtekort is een stijging van de prijzen in de winkels. Wie importeert moet immers eerst de in het buitenland verlangde Amerikaanse dollars aanschaffen op de Zimbabwaanse zwarte markt, tegen een koers van 1,70 online dollar. Dat maakt alle import peperduur.

President Emmerson Mnangagwa beloofde, nadat het leger eind vorig jaar zijn voorganger Robert Mugabe afzette, dat hij de cashcrisis zou oplossen. Dat lukte hem de afgelopen zeven maanden niet. In aanloop naar de verkiezingen van aanstaande maandag is dat zijn zwakste punt. Want het aanhoudende cashtekort, en de daarmee gepaard gaande gestegen prijzen, raken letterlijk iedereen in het land.

Nou ja, bijna iedereen. Garikayi Makuyah (35) staat op de heuvel Kopje Toposcope en kijkt vanaf daar uit op Harare. Het is het startpunt van de citytour door de Zimbabwaanse hoofdstad die hij wekelijks organiseert. "Mijn klanten zijn expats uit Europa en toeristen uit China", zegt hij tevreden lachend. "En ja, die betalen doorgaans in dollars. Ik maak daarop dus dubbele winst."

Maar zo'n oplossing bestaat lang niet voor iedereen. Even buiten Gweru, een stad tussen Bulawayo en Harare in, herkent een politieagent een Zuid-Afrikaans nummerbord. Ze maakt een stopteken. "Hoe is het in Johannesburg", vraagt ze, even dwingend als enthousiast.

"Koud vooral, het is er hartje winter", luidt het antwoord van de bestuurder. "Ja, dat zal, maar er is wel maar mooi overal geld in omloop zeker?" zegt ze jaloers. En dan: "Alsjeblieft, breng wat cash hierheen." Ze klinkt smekend. "Hier is niks meer, geen cent. We hebben zo hard cash nodig."

Lees ook:

IMF bezorgd over groeiende probleemschulden Afrika

Een positieve trend is gekeerd: Afrikaanse landen met lage inkomens zitten weer dieper in de schulden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden