Zimbabwaanse gevangenissen hel op aarde

De kans om een Zimbabwaanse gevangenis te overleven is klein. De omstandigheden zijn schrijnend. „Dit is een humanitaire ramp.”

In Zimbabwe’s gevangenissen bezwijken naar schatting elke dag minimaal twintig mensen aan een totaal gebrek aan voedsel en medicijnen. De Zuid-Afrikaanse publieke omroep SABC bracht met behulp van gevangenispersoneel en gevangenen als eerste videobeelden naar buiten van de schrijnende toestanden binnen de gevangenismuren.

Uitgemergelde, doodzieke gevangenen, in lompen gehuld, beroofd van alle menselijke waardigheid. Het zijn beelden die herinneren aan die van concentratiekampen uit de Tweede Wereldoorlog en van gevangenenkampen in het voormalige Joegoslavië. Dit keer zijn ze recent gefilmd in gevangenissen in Zimbabwe. De situatie is al jaren slecht, maar is met het ineenstorten van Zimbabwe tot het dieptepunt gedaald.

De documentaire, getiteld ’Hell Hole’, trok landelijk veel media-aandacht. Vooruitlopend op de uitzending van dinsdagavond is de gevangeniscrisis besproken in het Zimbabwaanse parlement. Minister Patrick Chinamasa heeft het Internationale Rode Kruis inmiddels om bijstand gevraagd, maar de documentairemakers Johann Abrahams en Godknows Nare vrezen dat eventuele hulp voor gevangenen zoals Brighton Mudade te laat komt.

De 28-jarige Zimbabwaan zit in de gevangenis van Beitbridge een straf uit van 18 maanden wegens diefstal, maar het is niet waarschijnlijk dat hij er levend uit komt. Mudade is een wandelend skelet. Hij heeft tbc en diarree. Het schamele ziekenrantsoen van twee stukken maïspap per dag kan hij niet meer binnenhouden. Een celgenoot helpt hem douchen met een jerrycan water, zodat hij zichzelf en zijn vieze broek kan wassen.

De reportage – af en toe schrijnend onderbroken door reclames voor afslankproducten en ijslollies met extra calcium – maakt pijnlijk duidelijk dat de ineenstorting van Zimbabwe het ergst gevoeld wordt binnen de gevangenismuren. Er is gebrek aan alles. Veel gevangenen zijn besmet met hiv en tbc, en lijden aan de gebreksziekte pellagra, die ontstaat door een tekort aan vitamine B3.

De meeste gevangenen krijgen een maaltijd per dag, een stuk maïskoek zo groot als een hand en overgoten met een ’saus’ van zout water. De gevangenen zijn voor hun overleven afhankelijk van mensen van buiten, die voedsel of medicijnen kunnen brengen. „Zonder zo’n life line kom je er niet meer levend uit”, vertelt een anonieme gevangene. Maar slechts weinigen krijgen bezoek; veel familie woont te ver weg, of heeft geen geld voor transport of extra voedsel.

De blanke Zimbabwaanse politicus Roy Bennet, een topman van de oppositiepartij MDC, heeft onlangs vier weken doorgebracht in de gevangenis van Mutare. „Het leek net een krijgsgevangenkamp”, vertelt hij. „De mensen zijn zó dun, je ziet alleen hun ogen en hun ribben. Je kijkt er dwars doorheen. Er is geen zeep, geen tandenborstel, de dekens zitten vol luizen, de toiletten werken niet, overal hangt een overweldigende stank. Het is echt de totale wanhoop. Mensen verliezen elke vorm van waardigheid. Dit is een humanitaire ramp, een travestie van mensenrechten.”

Bennet zat met twaalf man in een zespersoons cel. Toen een medegevangene was gestorven, duurde het meer dan een dag voordat het lichaam werd weggehaald. Dat werd opgeslagen in het washok. De gevangenissen hebben geen mortuaria en geen mogelijkheden om overledenen te bewaren. Lichamen worden gekoeld met zand en water en wie een gestorven familielid wil ophalen, moet gaan zoeken in een stapel lijken, aldus een bewaker.

Volgens Zacro, een Zimbabwaanse organisatie die opkomt voor de rechten van gevangenen, zitten er in de 55 gevangenissen zo’n 40.000 mensen gevangen, ruim twee keer zoveel als de celcapaciteit. Zacro schat dat er elke dag minimaal twintig overlijden. In de gevangenis van Beitbridge worden de problemen met overbevolking dan ook snel minder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden