Review

Zimbabwaanse boer laat zich niet wegjagen

Blanke boeren zijn in het Zimbabwe van dictator Robert Mugabe hun land en hun leven niet zeker. Michael Campbell verzet zich met hand en tand tegen deze ’omgekeerde discriminatie’.

Onweer en regen, met dreigende beelden begint ’Mugabe and the White African’. Die dreiging zal boven de hele documentaire blijven hangen. In het Zimbabwe van president Robert Gabriel Mugabe ben je je leven niet veilig, zeker als je het niet eens bent met het beleid van de leider, en zeker als je dan ook nog blank bent.

In Zimbabwe heerst een omgekeerde discriminatie; dat is het hoofdthema van de documentaire van de Britten Lucy Bailey en Andrew Thompson. De oude blanke boer Michael Campbell (74) en zijn schoonzoon Ben Freeth zien zichzelf als Afrikanen. „Kan je blank en Afrikaan tegelijkertijd zijn?”, vraagt Freeth zich af. Zij weigeren zich te laten verdrijven van hun grote boerderij Mount Carmel – 80 kilometer buiten de hoofdstad Harare – waar 500 Zimbabwanen naar tevredenheid werk hebben en waar hij onder andere mango’s verbouwt voor de internationale export.

Mugabe en de zijnen zien dat anders: deze blanke boeren vormen het laatste restje van de kolonialen die tot de onafhankelijkheid van Zimbabwe (voormalige Rhodesië) in 1980 het land bestierden en een soort apartheidsbewind voerden. Zij zijn als het ware de vijanden van de huidige staat. In 2000 begon Mugabe met het herverdelen van het land van de blanke boeren.

Een sleutelscène in de film is met een handcameraatje opgenomen door een van de boeren zelf: het bemiddelde zoontje van oud-minister Shamuyarira komt in zijn glimmende Japanse pickup de boerderij opeisen: „Dit is ons land. I want you out! Het is nu tijd voor de Aziaten, de Chinezen. Niet voor jullie. Het land behoort ons toe. Einde verhaal.” Campbell en Freeth dienen hem van repliek. De vijandigheid tussen de twee partijen komt nergens zo duidelijk tot uiting als op dit moment.

Boeren Campbell en Freeth gaan hun recht halen en beginnen een zaak voor het Internationale Gerechtshof van de SADC (Zuidelijk Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenschap) in het Namibische Windhoek. Ze klagen Mugabe aan wegens rassendiscriminatie en het schenden van mensenrechten. De weinige overgebleven blanke boeren in Zimbabwe verklaren Campbell en Freeth voor gek: ze leggen met deze zaak een strop om hun eigen nek, en wellicht om de nek van hun lotgenoten.

Campbell en Freeth voeren een eenzame strijd, juridisch gesteund door internationale advocaten. Hun leven in Zimbabwe wordt langzamerhand een hel. De camera’s van Bailey en Thompson volgen de boeren en hun familie, kleinkinderen en personeel: als in een ware thriller blijft de spanning van begin tot eind in de film hangen. Ze winnen uiteindelijk na veel tegenslagen de zaak voor het SADC-hof, een historische overwinning, maar wel ten koste van hun eigen leven en welzijn. Het regime neemt met geweld en brandstichting wraak.

Documentairemakers Bailey en Thompson zijn met groot materieel in 2008 (ten tijde van de presidentsverkiezingen) naar Zimbabwe getogen om deze film te maken. Ze waren diep onder de indruk van de moed van Campbell en Freeth die in hun eentje als David tegen Goliat een zaak begonnen tegen het schrikbewind van Mugabe. Met gevaar voor eigen leven hebben zij ruim een jaar – met tussenpozen – in Zimbabwe gefilmd. Ze wilden een krachtige documentaire maken, met mooie beelden van het prachtige landschap, met goed geluid en op groot formaat.

Bij de vijf clandestiene reizen naar Zimbabwe kwamen ze op vijf verschillende plaatsen het land binnen. Ze gebruikten steeds weer andere transportmiddelen en sliepen in verschillende huizen. Nooit hadden ze hun filmuitrusting bij zich, die lieten ze vervoeren door helpers uit Zimbabwe. Bailey en Thompson hadden eerder grote documentaires gemaakt in Irak, Afghanistan en in de Gazastrook, maar naar hun zeggen was het nergens zo riskant als in het zeer onvoorspelbare Zimbabwe.

In een gesprek met de Britse omroep BBC zegt Thompson dat het tijd is dat de blanken in Afrika anders worden bekeken. „Het verhaal haalt duidelijk het standpunt onderuit dat blanke mensen niet in Afrika thuishoren. Het is hetzelfde als mensen in Groot-Brittannië zeggen dat zwarten er niet thuishoren. Het onderwerp is als een hete aardappel in de mond, maar wij maken duidelijk dat je blank en Afrikaan tegelijkertijd kunt zijn.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden