Zilte natuur helpt de kustbeveiliging

Op de stranden van Zeeuws-Vlaanderen wordt deze zomer gewerkt. Terwijl Rijkswaterstaat de laatste zwakke schakel in de kust versterkt, krijgen ook natuur en economie een zetje.

Zeeschepen varen op bijna tastbare afstand voorbij. Aan de overkant van de Westerschelde glanzen de havens van Vlissingen en piekt de toren van de Sint-Jakobskerk, in de schaduw van de moderne appartementsgebouwen die blikkeren in het zonlicht. De veerboot brengt fietsers, wandelaars en een enkele rugzakdrager aan wal in de nieuwe Veerhaven. Over de dijk voert het pad van Breskens tot aan Knokke, net over de Belgische grens.

Het pad voert achter de stalen vuurtoren en de vogelkijkpost langs. Die staan niet langer op het hoogste punt van die dijk, die de Zeeuws-Vlaamse polder beschermt tegen de soms woeste Noordzee. Aan de andere kant van het pad, iets meer landinwaarts, rijst de nieuwe dijk op. De dijk moest hier wel landinwaarts worden versterkt, omdat een getijdengeul in de Westerschelde een versterking zeewaarts direct zou opslokken.

Driehonderd meter lang is de nieuwe dijk, met een top van achttien meter beduidend hoger en breder dan de oude. Hij moet ogen als een natuurlijk duin, al is hij nog zonder begroeiing.

Pikanter: deze dijk laat zout water door. Via een getijdenduiker laat Waterschap Scheldestromen vanaf volgend jaar het gebied erachter verzilten. Drie op afstand bediende kokers in de dijk rond 't Killetje bij Breskens laten straks het zeewater binnen, een vierde koker voert overtollig polderwater af. In geval van nood gaan de schuiven in de getijdenduiker dicht.

Waar tot voor kort akkers en weilanden lagen, rijden nu vrachtwagens en shovels af en aan. Hier wordt het terrein opgehoogd, daar een kreek uitgediept zodat het zilte water kan stromen rondom eilandjes van zand en slib. Zo ontstaat langzaam nieuwe natuur, met eb en vloed, waarin planten als lamsoor en struiken als de duindoorn gedijen, net als wormen, schelpen en andere waterdieren die zich thuis voelen in het zout. Samen moeten ze vogels lokken om hier te fourageren en te broeden tijdens hun trek langs de kust.

Waterbouw

Waterdunen heet dit hedendaagse Deltawerk en Zeeland is er trots op. Na jaren van voorbereiding en het uitkopen van een paar boeren - het verzet was lang niet zo heftig als rond de Hedwigepolder verder stroomopwaarts - zijn de werkzaamheden twee jaar geleden begonnen en eind dit jaar moet het klaar zijn. Lies Dekker, projectleider bij de provincie, weet niet van ophouden als ze eenmaal over dit vernuftig staaltje waterbouw begint. Niet zo gek. Het project verenigt bijna alles wat Zeeland kenmerkt: het gevecht met het water, de natuur van de zee en het vermogen daarvan optimaal te profiteren.

Voor dat laatste moeten vierhonderd vakantiehuisjes, een duincamping en een hotel zorgen op de eilanden in het nieuwe 'klimaatduin' "Straks zullen mensen zeggen: hoe is het mogelijk dat de overheid een bouwvergunning heeft afgegeven in dit natuurgebied", zegt Dekker. Maar zo zit het dus niet. Kustveiligheid, ecologie én economie gaan hier samen, dankzij de inbreng van Het Zeeuws Landschap en recreatieondernemer Molecaten. Het budget van 44 miljoen euro dat Rijkswaterstaat beschikbaar had, is door de provincie Zeeland en Molecaten opgekrikt tot 150 miljoen.

Dagjesmensen

Zeeuws-Vlaanderen is krimpgebied en kan een duwtje in de rug wel gebruiken. Het aantal inwoners (nu 23.760) loopt gestaag terug. Toerisme is de kurk waarop de economie drijft, met ruim twee miljoen verblijfstoeristen (minimaal een overnachting) en drie miljoen dagjesmensen per jaar. Daar zit nog rek in, maar het wegvallen van het autoveer Vlissingen-Breskens scheelt toeristen, zo heeft Zeeland gemerkt. Auto's moeten nu door de Westerscheldetunnel, die naar industriestad Terneuzen en Gent in België leidt. Voor de Noordzee in het westen moet je uit de tunnel rechtsaf, langs Hoek, Biervliet, IJzendijke en Schoondijke, en dat voelt als een stukje om.

Tegelijk is Zeeuws-Vlaanderen een belangrijke schakel in het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Een zwakke schakel, zo bleek tien jaar geleden uit onderzoek naar de sterkte van de waterkering. De hele Nederlandse kust moet vanaf 2017 bestand zijn tegen een superstorm, die eens in de vierduizend jaar voorkomt. Onwaarschijnlijk, maar niet onmogelijk.

Bovendien stijgt de zeespiegel harder dan eerder ingeschat. Eind deze eeuw staat het water geen 30 maar 83 centimeter hoger, zo becijferden onderzoekers van de TU Delft, de Universiteit van Kopenhagen en het National Oceanographic Centre in Liverpool. Of hoger. Schattingen lopen op tot ruim anderhalve meter.

De afgelopen jaren zijn drie kustvakken (Herdijkte Zwarte Polder, Nieuwvliet Groede en Breskens) al versterkt. Als laatste twee zijn nu Cadzand-Bad en Waterdunen aan de beurt, zodat eind dit jaar de veiligheid langs de hele Zeeuws-Vlaamse kust weer op orde is. "Dit biedt bescherming voor de komende vijftig jaar", zegt directeur Roeland Hillen van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. "Het klimaatduin bij Waterdunen zorgt dat de zeewering zelfs voor tweehonderd jaar aan de veiligheidseisen voldoet. Maar we zijn nooit klaar. Hoogwaterveiligheid in Nederland vereist onze continue aandacht."

Functies combineren in nieuwe natuur

Het denken over hoe je hoogwaterveiligheid in Nederland kunt verwezenlijken, is in de loop der tijd veranderd. Waar Rijkswaterstaat vroeger stond voor dijkverzwaring en zandsuppletie op de stranden, zoekt de dienst nu naar samenwerking en combinatie van functies om de veiligheid landschappelijk en maatschappelijk in te passen. Bij het landelijke project Ruimte voor de Rivier heeft dat geleid tot bijzondere ontwikkelingen als de nevengeul in de Waal bij Nijmegen, die eind dit jaar gereed is, waardoor een stadseiland en nieuwe natuur ontstaat.

Aan de kust zijn blikvangers aangelegd als de Zandmotor bij Kijkduin, die op een natuurlijke manier moet zorgen voor nieuw strand en duin tussen Hoek van Holland en Scheveningen, de complete herinrichting van de Hondsbossche Zeewering en de extra brede zeewering bij Katwijk, waarin een parkeergarage is gebouwd.

De nieuwe jachthaven bij Cadzand-Bad mag daaraan worden toegevoegd, vindt Alex de Smet, omgevingsmanager bij Waterschap Scheldestromen. Twee smalle strekdammen in zee worden momenteel verlengd, verhoogd en verstevigd met voor dit doel ontworpen blokken (x-blocks). Achter de windschermen van de badgasten gaat het werk dag in dag uit door, juist in de zomer als de zee meestal rustig is. Om zo min mogelijk overlast te veroorzaken voert aannemer Jan Meerkerk de stenen aan over het water.

De langste dam steekt straks vijfhonderd meter als een banaan in het water. Als dat werk in september klaar is, begint het uitbaggeren van de haven met 125 ligplaatsen. Met het zand wordt het strand verderop opgehoogd. Tegelijk richt de gemeente Sluis de omgeving opnieuw in, met duinpaden voor wandelaars en fietsers, een Maritiem Uitzichtbalkon en een hagelnieuw strandpaviljoen voor die ene ondernemer die moest plaatsmaken voor de werkzaamheden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden