Zijn zinnen waren als zijn dieptepasses

Voetballen is simpel, maar het moeilijkste wat er is, is simpel voetballen." Dat is waar, want Johan Cruijff zei het. Maar je moet er wel even over nadenken. Net als over deze: "Lichamelijk zit iedereen anders in elkaar en toch hetzelfde." De taal van 'Jopie' liep als het ware parallel met zijn manier van voetballen. De zinnen van Cruijff waren als zijn dieptepasses. Ze voltrekken zich, maar ergens vraagt de toeschouwer of toehoorder zich af: klopt dit wel? Zijn uitspraken hadden ¿ bedoeld of onbedoeld ¿ soms onmiskenbaar diepere, filosofische trekken. Het is daarom dat de bekendste spreuken van Cruijff tot ver buiten de lijnen van het voetbalveld worden gebezigd. Elk nadeel heeft immers ook op kantoor zijn voordeel, "Als je te laat bent, moet je zorgen dat je op tijd vertrekt", geldt evenzogoed voor de treinreiziger en op school kun je óók heel goed zeggen: "Je kunt de punten beter in het begin verliezen dan aan het eind tekortkomen."

De taal van nummer 14 fascineert klaarblijkelijk velen. Bedrijfskundige en voormalig politicus Pieter Winsemius schreef twee boeken over de taal van Cruijff en Sytze de Boer, documentalist bij de Volkskrant, stelde een citatenboek samen dat zich laat lezen als een biografie op zijn Cruijffiaans. En zoals Louis van Gaal nu vanuit Manchester het Engels verrijkt met zijn 'different cook', zo bezorgde Cruijff het Spaans al in 1988 een extra dimensie door het oerhollandse 'op een gegeven moment' een-op-een te vertalen naar 'En un momento dado'. De Nederlandse filmregisseur Ramón Gieling maakte in Catalonië een documentaire met die titel over de betekenis van Johan Cruijff voor de Catalaanse bevolking. "Er doen veel versies de ronde over de precieze herkomst van die uitspraak", laat Gieling weten. "In Spanje was het dertig jaar geleden meer een formulering die door de lagere klasse werd gebezigd, maar het was wel degelijk een bestaande uitdrukking. De meer chique uitdrukking is 'en un momento determinado'. Cruijff heeft 'en un momento dado' vooral populair gemaakt door zijn grappige accent en doordat hij het om de haverklap gebruikte.

Omdat de maestro de meeste quotes met een stalen gezicht gaf, is nooit helemaal duidelijk geworden in hoeverre hij zich van zijn bijzondere manier van uitdrukken bewust was. Al zegt Cruijff daar in het blad Elf, in 1984, het volgende over: "Zoals ik de laatste jaren over voetbal praat is ook de verwoording van wat ik altijd heb gedaan, altijd heb geweten, maar nooit bewust heb kunnen beredeneren."

Met andere woorden: je gaat het pas zien als je het doorhebt. Wie het niet doorhad ¿ zeker wie journalist was ¿ had overigens een slechte aan Johan Cruijff. Toen een verslaggever hem ooit vroeg zijn betoog te verduidelijken, zei hij: "Als ik zou willen dat je het begreep, zou ik het wel beter hebben uitgelegd."

Toeval is logisch

Je gaat het pas zien als je het doorhebt Pieter Winsemius. Uitgeverij Balans.

Typisch Cruijffiaans Sytze de Boer. Uitgeverij Cruyff Library.

TAALVIRTUOOS

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden