Zijn protestanten nog steeds vervloekt?

Aartsbisschop Wim Eijk van Utrecht Beeld anp
Aartsbisschop Wim Eijk van UtrechtBeeld anp

Aartsbisschop Wim Eijk van Utrecht stelde in een interview dat veroordelingen uit de tijd van de Reformatie nog steeds geldig zijn. Tot boosheid van prominente Nederlandse protestanten: zij noemen de uitspraken 'hard' en schofferend. Zijn protestanten in de ogen van Rome nog steeds vervloekt?

Robin de Wever

Eijk sprak vorige week in een interview met het Reformatorisch Dagblad over het Concilie van Trente (1545-1563). Die kerkvergadering oordeelde dat mensen vervloekt waren als ze 'met kennis van zaken, in het volle besef van de waarheid en met een vrije wil' de geloofswaarheden van de kerk verwierpen. Eijk stelde dat de besluiten nog geldig waren (al was het 'een theoretische kwestie').

Voorzitter Gerrit de Fijter van het protestantse platform Nationale Synode noemde uitspraken vrijdag 'het betonrot in de oecumene'. 'Eijk bezorgt het gewone kerkvolk nog eens een burn-out', meende De Fijter.

Bas Plaisier, voormalig scriba van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), vond Eijks opmerkingen 'formeel en hard'. Plaisier snapte naar eigen zeggen 'niet waar de aartsbisschop mee bezig is'. De PKN wilde niet publiekelijk op de uitspraken reageren.

'Eijk laat bijna alle context weg'
Volgens kerkhistoricus Peter Nissen, tot voor kort rooms-katholiek maar nu remonstrants, gaat Eijk erg kort door de bocht. Uitspraken van concilies zijn onherroepelijk en eeuwig geldig, vertelt Nissen. 'Daar kan Eijk niets aan veranderen.'

Nissen: 'Toch laat hij hier bijna alle context weg. Daardoor doet hij geen recht aan de inzichten van historici en alle gesprekken die tussen katholieken en protestanten zijn gevoerd.'

Eijk had er volgens hem ook op kunnen wijzen dat recente concilies een veel mildere toon aansloegen. Nissen: 'Vijftig jaar geleden, tijdens het Tweede Vaticaanse Concilie, heeft de kerk de besluiten van Trente genuanceerd. En paus Johannes Paulus II verspreidde een tekst waarin hij zei dat we zo onbevangen mogelijk moeten kijken of de veroordelingen nog wel adequaat zijn.'

Die nuances zijn heel terecht, vindt Nissen. 'In het tumult van de Reformatie was het misschien nodig om duidelijke theologische grenzen te trekken. Nu kan de kerk beter zoeken naar wat katholieken en protestanten gemeen hebben.'

Rome kijkt al anders naar Luther
Volgens Hendro Munsterman, katholiek theoloog aan de universiteit van Lyon, berusten de oude veroordelingen deels op een misverstand. Hij spreekt van een 'erg theologische kwestie'.

Munsterman: 'Reformator Luther stelde dat mensen alleen door geloof gered konden worden. De rooms-katholieke kerk nam daar aanstoot aan, want Luther zou veel te weinig waarde hechten aan het doen van 'goede werken'; morele en liefdadige handelingen. In de jaren '70 constateerde Rome dat ze Luther verkeerd begrepen had: hij vond 'goede werken' helemaal niet zo onbelangrijk als het Concilie van Trente destijds dacht.'

'Aartsbisschop Eijk heeft dat voortschrijdende inzicht kennelijk gemist', vertelt Munsterman. 'Hij maakte terecht duidelijk dat de veroordelingen van het Concilie van Trente niet direct van toepassing zijn op hedendaagse protestanten. Maar hij impliceert wel dat protestantse ideeën nog steeds worden veroordeeld. Ik kan me goed voorstellen dat protestanten daar boos om worden.'

De bisschoppenconferentie zegt erg geschrokken te zijn. Volgens een woordvoerder was Eijk er absoluut niet op uit om protestanten te schofferen. De vervloeking zou enkel betekenen dat iemand geen praktiserend lid van de rk-kerk kan zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden