Zijn pantomime was poëzie zonder woorden

Vijftig jaar lang verbeeldde hij de menselijke emotie zonder een woord te zeggen. Zaterdag overleed de meester van de pantomime.

Of hij nu bloemen plukte, vlinders achterna zat, roofdieren temde, een chagrijnige kelner speelde of een breiend oud vrouwtje – in al zijn rollen wist hij met een enkele geste of oogopslag werelden van emoties te creëren. Wie Marcel Marceau één keer zag, liefhebber van mime of niet, vergat hem nooit. Hij was een soort Charlie Chaplin (zijn grote inspirator), maar dan van precies die vorm van kunst die door de stomme film was verdrongen. Marceau deed de mimekunst herleven.

Zijn beroemdste creatie was Bip, de melancholieke clown met het witgeschminkte gezicht, gestreepte truitje, verfrommelde hoed en rode bloem, die met zijn kinderlijke blik de wereld ontdekt. Bip werd zijn alter ego, waarmee hij zijn avonturen beleefde. Geniaal, vond zijn groeiende schare bewonderaars. Ze smulden ook van zijn ’mimodrama’s’: De kooi, Lopen tegen de wind, De maskermaker en In het Park. In een van zijn meest aangrijpende optredens, ’Jeugd, Volwassenheid, Ouderdom en Dood’, liet hij zonder een woord te spreken in luttele minuten een heel leven passeren.

Marcel Marceau werd op 22 maart 1923 als Marcel Mangel geboren in Straatsburg. Zijn vader, een zingende slager (bariton), liet hem kennis maken met de wereld van muziek en theater. Toen de Duitsers Frankrijk binnenvielen, vluchtten de Mangels naar Vichy-Frankrijk. Mangel werd Marceau om de joodse afkomst te verbergen. Hij sloot zich aan bij het verzet, waar hij joodse kinderen aan valse papieren hielp. Zijn vader overleefde het vernietigingskamp Auschwitz niet. „Ja, ik heb om hem gehuild”, zei Marceau later, en niet alleen om hem. „Tussen al die kinderen zat misschien een Einstein, een Mozart, iemand die een middel tegen kanker zou hebben uitgevonden. „Daarom rust op ons een grote verantwoordelijkheid. Laten we van elkaar houden.”

Als jongen was Marceau al diep onder de indruk van de stomme films van Chaplin, Keaton en de Marx brothers. Direct na de oorlog nam hij les bij de vader van de moderne mime, Etienne Decroux, om kort daarop in Parijs zijn eigen theatertje te beginnen met, toen nog, het enige echte mimegezelschap ter wereld. Zijn optredens in de VS brachten hem ook internationaal roem. „Marceau bereikt in twee minuten meer dan de meeste romanciers in boekdelen”, schreef een journalist/bewonderaar. „Het is poëzie zonder woorden.”

Tegelijkertijd vormde hij een bron van inspiratie voor een nieuwe generatie mimespelers, en voor andere artiesten. Michael Jackson ontleende zijn ’Moonwalk’ aan de sketch Lopen tegen de wind.

Terwijl Marceau vijftig jaar lang op het podium geen woord uitte, stond hij daarbuiten bekend als een gezellige kletser. „Probeer nooit een mimespeler aan de praat te krijgen, waarschuwde hij. „Hij weet van geen ophouden.” Over zijn eigen carrière zei hij: „Ik denk dat ik voor de mime heb gedaan wat (Andres) Segovia voor de gitaar en wat (Pablo) Casals voor de cello heeft betekend.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden