Zijn opa, zijn vader, hijzelf

Gedurfde roman van een veelbelovend debutant, vol beeldende scènes die je bijblijven

Het verhaal rond het debuut van de Portugees João Ricardo Pedro spreekt tot de verbeelding. Pedro (1973), van origine technisch ingenieur, was meer dan tien jaar werkzaam in de telecommunicatie, toen hij in 2009 ontslagen werd. Hij besloot de roman te gaan schrijven waar hij al langer van droomde; in 2012 verscheen 'Jouw gezicht zal het laatste zijn'. Het boek werd bekroond met een lucratieve prijs (honderdduizend euro) en werd een bestseller. Pedro was in één klap de nieuwe literaire held van Portugal, het land van de oude meesters Saramago (1922-2010, Nobelprijswinnaar ) en Lobo Antunes (1942).

Met zijn spraakmakende debuut treedt Pedro thematisch in de voetsporen van die laatste. Zijn roman strekt zich uit over drie generaties en speelt zich af tegen het decor van de Portugese geschiedenis van de twintigste eeuw, getekend door veertig jaar dictatuur - die in 1974 werd beëindigd door de geweldloze Anjerrevolutie - en door de koloniale oorlogen in Angola, Mozambique en Guinee-Bissau, in de eerste helft van de jaren zeventig.

'Jouw gezicht zal het laatste zijn' is een mozaïek van verhalen. Over de grootvader Augusto Mendes, die zich na het aantreden van dictator Salazar als plattelandsarts verstopte in een provinciale uithoek. Over diens zoon Antonio, die niet aan de greep van de staat wist te ontkomen en getraumatiseerd terugkeerde uit de guerrillaoorlog in Angola. En over kleinzoon Duarte (vermoedelijk Pedro's alter ego), een muzikale bolleboos die zich opsluit in het universum van de pianomuziek waar hij uiteindelijk toch niet genoeg aan heeft. Grotendeels vanuit zijn perspectief krijgen we een caleidoscopisch beeld van drie mannen die de Portugese geschiedenis aan den lijve ondervonden, en de nodige krassen op hun ziel opliepen.

Pedro is een verhalenverteller à la Hemingway: zijn verhalen laten het topje van de ijsberg zien. Wat onder water staat, laat hij aan de verbeelding van de lezer over. Illustratief is de manier waarop Duarte zijn vader Antonio introduceert. "Zijn vader zat blaren op zijn voetzolen weg te branden met een sigarettenpeuk." Blaren die worden veroorzaakt door onuitroeibare beestjes die hij uit Afrika heeft meegenomen.

Pas later in de roman komen we meer te weten over Antonio's ervaringen in Angola, in een paar pijnlijke, veelzeggende anekdotes. Dan krijgen we ook te horen hoe zijn moeder zijn vader leerde kennen, hoe ze zijn 'oorlogsmoedertje' werd die met hem correspondeerde en voor hem bad, en hoe de vader bij zijn verdwaasde terugkeer uit Afrika zijn eigen zoon niet herkende. In uitvergrote momenten roept Pedro een hele wereld op.

Geregeld doet hij ook denken aan Garcia Márquez. Het dorp van de grootvader is zijn Macondo.

In 'De dag van de wielrenners' beschrijft hij met groot gevoel voor couleur locale het jaarlijkse spektakel als de wielerronde van Portugal voorbijkomt. Maar in de schaduw van zulke gebeurtenissen krijgt zijn grootvader een hartaanval en raakt het hele dorp in de ban van de terugkeer van een Angola-veteraan, fysiek en mentaal gesloopt na twintig jaar Afrika.

Wat een posttraumatische stressstoornis is wordt treffend beschreven door een oorlogskameraad van Antonio: "Je eigen herinneringen vreten al genoeg aan je om de herinneringen van anderen er nog eens bij te nemen."

De roman is typisch het debuut van een ambitieuze schrijver, een staalkaart aan stijlregisters waarin je naast Hemingway en Márquez ook de geursporen van nog andere schrijvers ruikt. Je krijgt het gevoel dat Pedro hier wellicht verhalen uit verschillende episoden van zijn schrijversdroom heeft samengebracht. Je voelt de zoektocht naar originele manieren om een verhaal te vertellen.

Tot op zekere hoogte slaagt Pedro erin om de vierentwintig losse verhalen met elkaar aan de praat te krijgen. Zo ontstaat een roman met de nodige losse eindjes, een beetje zoals het leven zelf is. Dat maakt 'Jouw gezicht zal het laatste zijn' tot een boek dat je niet meteen loslaat als je het uit hebt. Ook in de verhalen die niet dwingend noodzakelijk lijken voor het geheel toont Pedro zoveel durf, originaliteit, en talent voor sterke, beeldende scènes dat je razend benieuwd bent naar het vervolg van zijn schrijverschap.

João Ricardo Pedro: Jouw gezicht zal het laatste zijn. Vertaald door Kitty Pouwels. Signatuur, Amsterdam; 184 blz. euro 18,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden