Zijn meer bombardementen een oplossing voor Syrië?

Leden van een Syrische tak van Al-Qaeda klommen gisteren bovenop een gevechtsvliegtuig van het Syrische leger, nadat ze een militair vliegveld hadden veroverd.Beeld epa

Nu ook Nederland mee wil bombarderen in Syrië, roept dat de vraag op of met de hevige luchtaanvallen de vrede in Syrië werkelijk dichterbij komt. In de internationale coalitie tegen IS lijkt elk land vooral zijn eigen reden te hebben om mee te strijden. En volgens Rusland is vrede alleen te bereiken als de anti-IS-coalitie juist gaat samenwerken met de Syrische president Assad.

Nu de Syrische vluchtelingencrisis steeds verder escaleert vindt regeringpartij VVD dat de Nederlandse luchtmacht ook in Syrië tegen terreurbeweging Islamitische Staat mag worden ingezet, liet de partij onlangs weten. Gisteren deden ook de ChristenUnie en de eenmansfractie Houwers dat, waarmee er net een Kamermeerderheid is voor de uitbreiding van de strijd naar Syrië.

Een zestal Nederlandse F16's bombardeert nu alweer elf maanden lang alleen doelen in Irak, als onderdeel van een internationale coalitie geleid door de Verenigde Staten. Andere coalitieleden bombarderen in zowel Irak als Syrië, maar het Nederlandse kabinet vond vorig jaar dat er geen volkenrechtelijke grondslag was voor ingrijpen in Syrië.

Strategie
Deze grondslag zou er nu wel zijn, omdat Irak voortdurend wordt aangevallen vanuit Syrië, waar IS zijn hoofdkwartier heeft gevestigd (in Raqqa). Door die aanvallen ontstaat volgens het VN-Handvest het recht op collectieve zelfverdediging.

Oppositiepartij D66 blijft tegen de uitbreiding van de strijd naar Syrië en vindt dat er eerst een duidelijke politieke strategie moet zijn. Ook regeringspartij PvdA is vooralsnog tegen en stelt dat er eerst zicht moet zijn op een politieke oplossing. En dat wordt alleen maar complexer, zei PvdA-buitenlandwoordvoerder Michiel Servaes, zeker nu ook sprake is van aanwezigheid van Russische troepen in Syrië.

Het is inderdaad allerminst zeker of bombardementen een oplossing voor de ongekend bloedige oorlog in Syrië - waar sinds 2011 naar schatting als 250.000 doden zijn gevallen, ook maar een stap dichterbij zullen brengen. De coalitie bombardeert nu ongeveer een jaar IS-doelen in Irak en Syrië, maar de effectiviteit daarvan mag worden betwijfeld. Regelmatig claimt de coalitie dat IS-strijders succesvol met luchtaanvallen zijn uitgeschakeld, maar feit is dat de terreurorganisatie bij lange na niet is verslagen, noch in Irak, noch in Syrië.

Lot president Assad
De internationale gemeenschap is het er in grote lijnen wel over eens dat er vrede moet komen in Syrië, maar is ernstig verdeeld over de strategie om die vrede te bereiken. Vooral over de vraag of de Syrische president Bashar al-Assad daarvoor moet verdwijnen of niet. Bovendien gebruiken sommige buurlanden de oorlog in Syrië om hun eigen particuliere doelen te verwezenlijken, zoals het sjiitische Iran en het soennitische Saoedi-Arabië die de sjiiet Assad respectievelijk steunen, dan wel bestrijden.

Ook Turkije stapte afgelopen juli in de strijd onder het mom van het bestrijden van IS, maar lijkt het mandaat vooral te gebruiken om af te rekenen met de Koerdische aartsvijand PKK. Mogelijk zelfs om electorale redenen want Turkije gaat begin november naar de stembus voor vervroegde verkiezingen, en president Erdogans AK-partij hoopt dan de meerderheid in het parlement weer terug te winnen.

En nu ook grootmacht Rusland openlijk militair is gaan opereren in Syrië - naar eigen zeggen op beperkte schaal met 'militaire experts', wordt de situatie er nog veel ondoorzichtiger op. Rusland is een belangrijke wapenleverancier van Assad en een van diens weinige bondgenoten.

Samenwerken
President Poetin heeft leden van de anti-IS-coalitie opgeroepen om samen te werken met Damascus en een gezamenlijke coalitie te smeden tegen terrorisme en extremisme. Dat moet volgens Poetin parallel lopen met "een soort politiek proces" in Syrië. Poetin zei gisteren dat Assad bereid is om verkiezingen te houden en samen te werken met wat hij noemt "de gezonde oppositie" in Syrië.

Maar de VS en veel andere landen willen pertinent niet met Assad samenwerken vanwege de ontelbare bloedige wandaden tegen zijn bevolking. Zij wantrouwen bovendien de bedoelingen van Poetin, die steeds heeft gezegd Assad in het zadel te willen houden. De vraag is wel of de coalitie met de bombardementen al niet impliciet Assad - en wat er over is van zijn leger - steunt. In de lucht is Assads leger nog machtig, zodat de coalitie voor het uitvoeren van de bombardementen ongetwijfeld in de praktijk moet communiceren met het Syrische regeringsleger. Zelf is de Syrische luchtmacht regelmatig beschuldigd van het bombarderen van strijders én de eigen burgers met de uiterst verwoestende vatbommen.

De Verenigde Staten zeiden "diep bezorgd" te zijn over de berichten over Russische troepen in Syrië. "Een constructieve bijdrage van Rusland heten wij van harte welkom. Maar we zijn duidelijk geweest dat het voor elke partij, dus ook voor Rusland, onredelijk is om het regime van Assad op welke manier dan ook te steunen", aldus het Witte Huis.

Bijbedoelingen van Rusland
Of, en welke bijbedoelingen Rusland heeft met zijn plotselinge zelfbenoemde rol van 'vredestichter' is niet duidelijk. Mogelijk wil het zijn strategische belangrijke marinehaven in het Syrische Tartus beschermen tegen de steeds verder oprukkende strijders van de vele Syrische rebellengroepen en IS. Mogelijk wil het voorkomen dat IS ook een voet aan de grond krijgt in de altijd onrustige Zuid-Russische Kaukasusrepublieken, niet veel meer dan een slordige duizend kilometer verderop.

Of misschien meet Rusland zich de rol van vredesbemiddelaar aan om een deel van het verloren internationale aanzien terug te winnen, dat het verloor door de annexatie van de Oekraïense Krim en het gestook in Oost-Oekraïne. Ongetwijfeld in de hoop dat het Westen de pijnlijke sancties intrekt die het Rusland om die reden heeft opgelegd.

Mogelijk zal Poetin hierover eind deze maand zelf helderheid geven tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Voor het eerst in acht jaar zal de Russische president de Algemene Vergadering weer toespreken, en de verwachting is dat hij niet met lege handen komt. Of zijn boodschap zijn tegenspelers zal aanspreken is weer een heel andere kwestie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden