zijn haar net

De nieuwe media zijn dagelijkse kost, die door mannen en vrouwen echter verschillend wordt genuttigd. In een reeks artikelen schetst communicatiewetenschapper Liesbet van Zoonen wat de nieuwe media doen met de menselijke verhoudingen. Aflevering 5: Geklets

Liesbet van Zoonen

Volgens onderzoek van Bureau Blauw wisselen vooral vrouwen en jongeren graag SMS berichten uit, de korte tekstboodschappen die je via je mobiele telefoon verstuurt. Het is het nieuwste resultaat in een lange reeks van onderzoeksgevens waaruit blijkt dat vrouwen de nieuwe media vooral gebruiken om te communiceren met anderen. Ook e-mail slaat volgens talloze onderzoekingen beter aan bij vrouwen dan bij mannen. Al e-mailen vrouwen ongeveer evenveel als mannen, ze hechten er meestal grotere waarde aan en zien het vaak als een verrijking van hun sociale leven.

Een voorbode zagen we al bij de introductie van een veel ouder medium, de telefoon. Toen rond 1900 de telefoon in de Verenigde Staten op de markt werd gebracht, dachten de telefoonmaatschappijen aan een medium voor praktisch, zakelijk gebruik. Kleine middenstanders en zakenlieden waren de belangrijkste doelgroep. Advertentiecampagnes en telefoonverkopers legden er de nadruk op dat de telefoon de doelmatigheid zou vergroten, tijd zou besparen en indruk zou maken op klanten. Vrouwen die het nieuwe medium te pakken kregen, deden er echter iets heel anders mee. Ze hielden lange gesprekken met familie en onderhielden hun sociale contacten, zoals we nu zouden zeggen.

De telefoonmaatschappijen verzetten zich heftig tegen dat soort gebruik en probeerden zelfs via openbare hoorzittingen vrouwen te verbieden om langdurig aan de telefoon te hangen. Gedeeltelijk lag hun bezwaar in de gedachte dat telefoontechniek voor iets anders bedoeld was, maar belangrijk was ook dat ze op die manier niet genoeg geld verdienden. Er werd nog per gesprek betaald, niet per 'tik'.

Het duurde niet lang voordat de telefoonmaatschappijen begrepen dat in het telefoongebruik van vrouwen grote winsten lagen. Zo rond 1920 ontstond een ander beeld van de telefoon waarin de nadruk lag op contact en conversatie. De manier waarop vrouwen gebruikmaakten van de telefoon was toen al uitgelopen op een stereotype van eindeloos kletsende vrouwen aan de telefoon. Een korte opera van Gian Carlo Menotti uit 1946, getiteld De telefoon, gaat over een man die zijn vriendin ten huwelijk wil vragen, maar niet tussen haar telefoongesprekken kan komen. Ten einde raad verlaat hij het huis en belt haar van de hoek van de straat op.

Het stereotype van kletsende vrouwen - of het nu aan de telefoon, het mobieltje of op internet is - heeft zijn tegenhanger in het stereotype van de sterke, doch zwijgzame man. Gezamenlijk zijn die stereotypen zo dominant, dat we licht vergeten dat mannen ook wel eens wat zeggen en enthousiast gebruikmaken van communicatiemiddelen. Via de 27 MC 'bakkies', die onder vrachtwagenchauffeurs populair zijn, kletsen mannen wat af, al heet dat in 27 MC jargon 'tokkelen'.

Meer mannen dan vrouwen hebben een mobiele telefoon. Mannen hebben e-mail uitgevonden. De Amerikaanse voorloper van het huidige internet, het ARPAnet, was een netwerk van technische universiteiten. Hun computers waren met elkaar verbonden om de uitwisseling van grote databestanden mogelijk te maken, en om de aangesloten universiteiten de gelegenheid te geven met elkaars gegevens en rekenmodellen te werken. Toen in 1973 werd onderzocht wat er nu eigenlijk tussen die computers uitgewisseld werd, bleek dat driekwart van al het verkeer uit e-mail bestond. John Naughton schrijft in zijn boek 'A brief history of the Internet'; ,,Daar had je die geweldige infrastructuur die met overheidsgelden was opgezet voor serieuze doeleinden, en wat bleek: al die computerfreaks gebruikten het om boodschappen naar elkaar te sturen. En die boodschappen gingen niet eens allemaal over computers!'' De mannen van ARPAnet kletsten kennelijk ook graag. Telefoon, ARPAnet en andere communicatiemiddelen werden ontwikkeld met visioenen van versnelde informatie-overdracht en verhoogde doelmatigheid. Zodra gewone gebruikers er de hand op legden, werd ermee gekletst: door vrouwen én mannen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden