Zijn glas was sterker dan staal

Hij had een hoopje ellende verwacht, maar het werd een wereldwijd succes: keramisch glas.

Bijna iedereen heeft ze in huis, die schalen en pannen van praktisch onverwoestbaar glaskeramiek die zo uit de diepvries de oven of magnetron in kunnen. Het is een wereldwijd succes. Maar de uitvinder ervan vreesde dat hij op z'n donder zou krijgen van zijn baas.

Het was eigenlijk een ongelukje. S. Donald Stookey, scheikundige bij de Amerikaanse glasfabriek Corning. Bij een experiment in 1952 wilde hij een glasplaatje verhitten tot 600 graden. 's Avonds deed hij het in een oven en zette per ongeluk de thermostaat 300 graden te hoog in. Toen hij de volgende ochtend zijn fout ontdekte, vloekte hij. Want hij verwachtte een klodder gesmolten glas die de oven verder onbruikbaar had gemaakt. Maar tot zijn verrassing was het glas niet gesmolten maar melkwit geworden. Toen hij de plaat met een tang uit de oven wilde halen, gleed het ding uit zijn handen. Het glas stuiterde op de vloer, maar brak niet. Het klonk als staal.

Het glas was helemaal gekristalliseerd, en kon daardoor niet meer uitlopen tot het hoopje ellende dat hij had verwacht. Gewoonlijk zijn kristallen de vijand van de glasmaker, maar ze bleken ook tot een bijzonder product te leiden.

Na verdere proeven om de procedure te verfijnen bleek het glas zelfs twee keer zo sterk als staal te zijn, en lichter dan aluminium. Het werd Pyroceram gedoopt en het patent kwam kwam op zijn naam te staan. Ook al kreeg hij een percentage van de verkoop, hij werd er niet rijk van.

Aanvankelijk dacht Corning het nieuwe keramische glas vooral militair te kunnen toepassen. Inderdaad werden er neuskegels van geleide raketten van gemaakt, die enorme wisselingen van temperatuur kunnen doorstaan en toch radargolven onbelemmerd doorlieten. Later zou de ruimtevaartorganisatie Nasa het materiaal gebruiken voor schroeven en moeren in de Space Shuttle.

In 1958 bracht Corning allerlei kookwaren van keramisch glas in de winkel. Het bedrijf had enkele tientallen jaren eerder al met het merk Pyrex een huishoudelijk succes geboekt: dat glas was bedoeld voor seinen van de spoorwegen.

Stookey was na zijn studie scheikunde, die hij in 1940 bekroonde met de doctorstitel van het Massachusetts Institute of Technology, meteen aan het werk gegaan bij Corning. "Onderzoek in de glas- chemie was nog nauwelijks begonnen", zei hij later. "Mijn belangrijkste doel was om een pionier te zijn, nieuwe dingen te ontdekken, dingen te maken die nooit eerder waren vertoond."

Maar zijn eerste opdracht werd geen succes. Vanwege een tekort aan koper tijdens de Tweede Wereldoorlog probeerde het bedrijf om het Amerikaanse koperen muntgeld te vervangen door penny's van glas waarin de beeltenis van president Lincoln was vervat. Dat lukte, maar het kostte 25 cent om een muntje van één cent te maken. Dus werd gekozen voor het goedkopere zink.

Wel slaagden zijn pogingen om fotochromatisch glas te maken, wat leidde tot de ontwikkeling van brillenglazen die donker worden bij zonlicht. Zijn naam staat op zestig patenten, soms alleen, soms met anderen.

"Een van de dingen waar ik trots op ben", zei hij, "is dat ik op straat vrij vaak word aangesproken door iemand die ik niet ken, een van de arbeiders in de fabriek, die me bedankt voor zijn baan."

Stanley Donald Stookey werd geboren op 23 mei 1915 in Hay Springs, Nebraska (VS). Hij stierf op 4 november 2014 in Rochester, New York.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden