Zijn er straks twee Moon-sektes?

De moonies moeten verder zonder hun Messias Moon. Maar hoe? Het is het probleem van iedere sekte met een charismatische leider: 'Vaak valt en staat een sekte met de oprichter.'

Terwijl de moonies rouwen om hun Messias, dreigt de beweging uiteen te vallen door gedoe over de opvolging van dominee Moon. Twee zoons, Hyun Jin Moon (1969) en Hyung Jin Moon (1979), vinden zichzelf allebei het meest geschikt. De eerste is groot in Amerika, en een pragmatisch type. De tweede wil het kerkverband stevig overeind houden, en weet de Europese volgelingen van zijn vader achter zich.

Na de dood van dominee Sun Myung Moon, twee weken geleden, is het aan zijn kinderen om toe te zien op zijn erfenis. Niet alleen de door hem opgerichte Verenigingskerk met nu nog wereldwijd honderdduizend volgelingen, ook zijn gigantische zakenimperium moet binnen de familie blijven. Zoveel is wel duidelijk.

Toen Moon zichzelf uitriep tot Messias sloot hij zijn echtgenote Hak Ja Han daarbij in. Samen waren zij de 'ware ouders' van hun volgelingen. Adam en Eva hebben gezondigd, geloven de moonies, en omdat de hele mensheid van hen afstamt, maakt dat iedereen zondig. Maar met het echtpaar Moon was er weer verzoening met God mogelijk. Eigenlijk had Jezus daar al voor moeten zorgen, maar zijn poging is mislukt omdat hij niet getrouwd is, beweerde dominee Moon.

Een nieuwe Messias komt er niet meer, heeft Moon voor zijn overlijden gezegd. Maar tot de eindtijd, en die nadert zoals vaker het geval is bij sektes 'snel', is er wel een kerkleider nodig. Lange tijd stonden twee zoons daar kandidaat voor: de eerder genoemde Hyung Jin en Hyun Jin. Hyung wordt ook 'Sean' genoemd, en Hyun 'Preston'. Allebei studeerden ze aan Harvard. Preston leidde de mediabedrijven van de Moonfamilie. Sean leefde korte tijd in een boeddhistisch klooster.

Vader Moon twijfelde wie van de twee hij zou klaarstomen als opvolger. Preston, de oudste van de twee, ging er vanuit dat hem het eerstgeboorterecht toekwam. Een tijdlang leek het er ook op dat hij de gedoodverfde opvolger was. Maar vier jaar geleden bleek dat het toch de jongste zoon Sean was die als leider werd aangewezen. Zijn vloeiende Engels en open uitstraling, hoopt men, houdt jonge moonies erbij. Die generatie dreigt massaal af te haken, dus moet de keuze voor Sean de toekomst van de beweging verzekeren.

Het is het probleem van iedere sekte met een charismatische leider. Wat als hij wegvalt? Stort de boel dan plotseling ineen? Volgens sektedeskundige Richard Singelenberg is dat geen ondenkbaar scenario. "Een sekte valt en staat doorgaans met de oprichter. Zo ging het bijvoorbeeld bij de Baghwanbeweging. Daar is weinig meer van over na de dood van hun goeroe Osho. En denk aan Lou de Palingboer, ook die is allang vergeten."

Maar het is niet gezegd dat de dood van Moon het einde betekent voor de moonies. Wat je ook ziet, zegt Singelenberg, is dat sektes overgaan op een soort bureaucratie. "De persoon wordt vervangen voor kantoren en gebouwen. Zo is het gegaan bij de Zevendedagsadventisten, en bij de Jehova's getuigen, allebei christelijke sektes, net als de Verenigingskerk. Er zitten wel bestuurders, maar als je de volgelingen vraagt wie de boel leidt, kan ik je garanderen dat de meesten geen idee hebben."

Het zou Singelenberg niets verbazen als de moonies ook de kant van een bureaucratie op gaan. "Beide zoons hebben lang niet het charisma van hun vader. Dat merk je in publicaties, de zoons komen er nauwelijks in voor. Op zijn best kan een van de twee een stoffige bureaucraat worden. Met raadgevers die de boel bestieren. Maar het gedoe tussen die zoons maakt het wel een geval apart. Eigenlijk is het daardoor koffiedik kijken."

Telg te zijn van een schatrijk koppel met een Messias-syndroom is niet echt de basis voor een onbezorgde jeugd. Vanaf hun geboorte hebben de veertien kinderen van Moon een soort heiligenstatus gehad binnen de sekte. De 'ware kinderen', heten ze.

Hier en daar neemt de familiegeschiedenis de proporties aan van een foute soap. Een aaneenschakeling van schandalen, jonge overlijdens, een zelfmoord, rechtszaken en gekift in het openbaar: met als gevolg dat het gezin langzamerhand steeds dieper verscheurd raakte.

Aan luxe was geen gebrek. De kinderen kregen 9000 dollar zakgeld per maand. Het gezin woonde in prachtige huizen op twee adembenemende landgoederen bij New York: East Garden in Irvington en Belvedere in Tarrytown. Vader en moeder waren meestal niet thuis, dus de kinderen werden grotendeels opgevoed door bedienden. Die moesten drie keer buigen in hun aanwezigheid.

Van de dochters heeft er één voorgoed gebroken met haar ouders. Een andere dochter deed in 2006 mee aan een Amerikaanse realityshow, 'Survival of the Richest', waarin ze zei te lijden aan 'chronische verveeldheid'. Het programma schatte het familiefortuin op 989 miljoen dollar. Een van Moons zoons bestiert een wapenfabriek: 'Kahr Arms'. Drie zoons zijn al overleden. De een aan een hartaanval, de ander is omgekomen bij een verkeersongeluk, en de derde heeft zelfmoord gepleegd.

Tragisch genoeg was 'het gezin' juist een cruciaal thema in de theologie van de moonies. Dominee Moon heeft vooral bekendheid verworven met zijn massahuwelijken. Hij koppelde wildvreemden, om ze vervolgens met duizenden tegelijk in de echt te verbinden. Moon heeft zijn hele leven in preken gehamerd op het belang van stabiele gezinnen.

Zoon Sean is nu de leider van de Verenigingskerk. Maar Preston staat nog steeds aan het roer van een van de grootste mooniesorganisaties: de Global Peace Festival Foundation (GPFF), een maatschappelijke tak van de beweging. De broers gaan gescheiden wegen: ze werken niet of nauwelijks samen. Het baart Wim Koetsier, voorzitter van de Nederlandse tak van de Verenigingskerk, wel eens zorgen. "Ik hoop dat ze weer bij elkaar komen. Want eigenlijk horen de kerk en de GPFF bij elkaar."

Volgens Koetsier liggen er karakterverschillen ten grondslag aan de wrijving tussen de broers. Preston zou praktisch georiënteerd zijn. Niet voor niets is hij succesvol als organisator van de zogeheten vredesfestivals. Sean is beter thuis in de 'geestelijke wereld', meent Koetsier. "Hij is vooral bezig met vasten en gebed."

In de ogen van de Nederlandse moonies is Sean de aangewezen opvolger. Koetsier: "Hij is de beste. Daar is geen twijfel over mogelijk. In Europa is vrijwel iedereen het daarover eens. Maar in Amerika ligt dat anders. Daar is Preston populairder. Misschien omdat Amerikanen wat praktischer zijn. De GPFF heeft daar meer sympathisanten."

Precies dat praktische is wat mensen trekt in de organisatie van Preston, beaamt Paul Murray, directeur 'multireligieuze samenwerking' bij de GPFF. Zelf is hij overigens geen moonie, maar voorganger in een pinksterkerk. Vanaf 2007 werkt hij nauw samen met Preston Moon. "Preston heeft zich bewust losgemaakt van de Verenigingskerk. Dat is wat men zo waardeert in onze organisatie: dat we geen kerk zijn. Het gevaar van kerk-zijn is eisen stellen aan mensen. Bij ons is iedereen welkom."

Er zijn heel fundamentele verschillen, denkt Murray. "Preston gelooft niet dat zijn broer de beweging in de richting stuurt die hun vader heeft uitgestippeld." Of hij denkt dat het dreigende schisma er daadwerkelijk komt? "Over de persoonlijke dynamiek tussen de broers kan ik niets zeggen. Ze moeten er met elkaar uit zien te komen. Ze zijn volwassen genoeg om te zien dat de toekomst van hun organisaties belangrijker is dan de problemen tussen hen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden