Zijn de werkgevers en werknemers geen vrienden meer?

April vorig jaar konden FNV-voorman Ton Heerts en VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes het nog prima met elkaar vinden Beeld ANP
April vorig jaar konden FNV-voorman Ton Heerts en VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes het nog prima met elkaar vindenBeeld ANP

Wat is er aan de hand met de werkgeversorganisaties en vakbonden? Iets minder dan een jaar geleden waren zij nog dikke vrienden na het afsluiten van het sociaal akkoord. Nu mopperen werkgevers op de cao-eisen van de FNV en hebben de bonden al bij vijftien organisaties actie gevoerd. Ter vergelijking, 2012 telde slechts achttien conflicten.

Telkens weer is de loonparagraaf het struikelblok, verzucht Jannes van der Velde, woordvoerder van werkgeversorganisatie AWVN. De FNV houdt vast een drie procent loonsverhoging. "Dat leidt de aandacht af van echt belangrijke zaken als de duurzame inzet van arbeidskrachten", zegt Van der Velde. "We willen graag afspraken maken over hoe we mensen langer fit houden, maar dat gaat steeds lastiger."

Respect
Arbeidsvoorwaardencoördinator van de FNV Mariëtte Patijn kent 'de langspeelplaat' van de werkgevers ondertussen wel. "Werknemers hebben jarenlang begrip gehad voor de financiële situatie van bedrijven als gevolg van de crisis. Daardoor hebben ze de afgelopen jaren keer op keer aan koopkracht ingeleverd." Patijn benadrukt het woord 'respect'. "Dat missen werknemers als zij nauwelijks loonsverhoging krijgen terwijl bedrijven wel winst maken of spaartegoeden opstapelen."

Ook de voorzitter van CNV Publieke Zaak Eric de Macker noemt respect als onderliggende oorzaak van conflicten. "Als je als werkgever een cao afsluit, dan gaat daar een positief signaal van uit. Dan laat je zien dat je je personeel hoog in het vaandel hebt."

Misbruik van de crisis
Net als zijn FNV-collega Patijn vindt De Macker dat werkgevers misbruik maken van het algemene beeld dat door de crisis geen ruimte zou zijn voor loonsverhoging. "Daarom kijken wij naar de sector of het bedrijf afzonderlijk. Als wij aan de winstcijfers zien dat er mogelijkheden zijn, zullen we hogere lonen en beter arbeidsvoorwaarden vragen. En ja, als werkgevers dat weigeren, dan schieten bonden snel in de actiemodus."

"Toch vinden ook wij dat je goed moet kijken naar wat mogelijk is", reageert AWVN-woordvoerder Van der Velde. "Ook wij hebben baat bij een koopkrachtige samenleving. In de zakelijke dienstverlening is echt geen ruimte voor meer loon omdat die onder druk staat van uitblijvende binnenlandse bestedingen. De industrie die naar het buitenland exporteert doet het wel goed, daar vallen de loonafspraken dan ook anders uit."

De klacht over de 'onconstructieve vakbond' waar de AWVN over spreekt, gaat meer over de FNV dan over CNV, zegt Van der Velde. Patijn kan daar alleen maar trots op zijn. "Wij zitten dicht bij onze leden. Daarbij: wij zijn niet degenen die oproepen tot staken. Wij luisteren naar onze leden en horen dat de grens is bereikt." Patijn verwacht dan ook dat er dit jaar meer conflicten over cao's zullen volgen.

Conflicten bij bedrijven
Gezien de recente ontwikkelingen bij bedrijven als Xerox, Tata Steel en NXP lijkt het er op dat de conflicten vooral uitbreken bij bedrijfscao's. De brede cao's die voor een gehele sector gelden, lijken op hun retour. "De grote dikke boekwerken met honderdduizend afspraken die algemeen verbindend worden verklaard zijn teruggebracht tot kaderafspraken", zegt De Macker. "De trend in de cao-wereld is dat werkgevers dan zelf de details kunnen regelen voor maatwerk op de werkvloer. Daardoor zijn brede sectorale cao's makkelijker af te sluiten. Als er een probleem is, verleg je dat naar de bedrijven en instellingen."

Dat heeft ook consequenties voor de aard van de acties. Geen volle Malievelden meer, maar prikacties en onderbrekingen direct op de werkvloer. "Dat is zowel bij CNV als FNV de kern van de nieuwe vakbeweging", zegt De Macker. "We kruipen dichter tegen de mensen op werkvloer aan. Zo laten we zien dat we meetellen."

Volgens de voorzitter van CNV Publieke Zaak moeten bonden niet te beroerd zijn om naar zichzelf te kijken. "Wij hebben onze plek in de polder, maar dat is wel in een grote ivoren toren. Uiteindelijk is de bond een beweging van de werkvloer, al is de toren ook belangrijk. De gemiddelde werknemer ziet niet wat daar gebeurt. Die wil dat de bond naast hem staat als hij hem nodig heeft."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden