Interview

Zijlstra vreest 'slappe knieën' van dit land

Halbe Zijlstra: 'Wat nu niet goed geregeld is, is dat een illegaal die in Ter Apel aanbelt, de vraag krijgt: 'Wil je meewerken aan je vertrek?' Zegt die persoon nee, dan is het: 'Doei' en komt hij op straat.'Beeld ANP

Binnen de top van VVD én PvdA maakt niemand er een geheim van: de val van het kabinet was nabij. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra blikt terug.

De inkt van het illegalenakkoord was nauwelijks droog, of Hans Wiegel, erelid van de VVD, roerde zich. De oud-minister uitte gisteren op de website van de Volkskrant felle kritiek op de coalitie: 'Bed, bad, brood? Broddelwerk'. In een reactie zegt VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra: "Misschien moet Wiegel het plan eens lezen."

Het is donderdagmiddag en in zijn werkkamer probeert Zijlstra wat tot rust te komen na de meest hectische week van het tweede kabinet-Rutte. Binnen de partijtoppen van VVD en PvdA maakt niemand er een geheim van: het kabinet was de val nabij.

Was deze crisis dat u waard, het einde van Rutte II?
Zijlstra: "Daar ben je nooit op uit. Toegegeven, er waren de afgelopen week genoeg momenten dat het kabinet had kunnen vallen. Er is geen onderwerp binnen de coalitie waar zoveel wrijving over is als het asielbeleid. Maar dit kabinet heeft vele problemen opgelost. Het land komt op orde. We gaan toch niet de vruchten die we willen plukken van een aantrekkende economie, opofferen aan asielbeleid dat stukloopt?"

U was fel tijdens de onderhandelingen, iemand die met de vuist op tafel sloeg.
"Dat wordt moeilijk, want in het Torentje staat geen tafel. Maar ik ben wel een echte Fries. Voor de VVD was cruciaal dat het strenge asielbeleid overeind zou blijven. Als een rechter zegt 'jij bent geen vluchteling', en iemand weigert te vertrekken, dan kan het niet zo zijn dat Nederland bed, bad en brood voor je regelt. Dan beloon je ze met opvang en ontstaat er een carrousel. Op een gegeven moment krijgen we dan in dit land slappe knieën en klinkt de roep om een generaal pardon. Dat is ook volstrekt onrechtvaardig tegenover de mensen die wel naar een rechter hebben geluisterd en naar hun thuisland zijn vertrokken."

Toch stemt u in met bed, bad en brood in zes gemeenten, betaald door het Rijk. Precies waar de VVD tegen ageert.
"Dan adviseer ik u het akkoord nog eens te bestuderen. Er komt in de vijf grootste steden een vangnet voor illegalen die bereid zijn terug te keren. Zij mogen daar een beperkt aantal weken verblijven, daar kun je niet tegen zijn. De huidige opvangplekken hebben een heel andere functie. Daar krijg je onderdak, ook als je niet bereid bent dit land te verlaten. Een cruciaal verschil. Wat nu niet goed geregeld is, is dat een illegaal die in Ter Apel aanbelt, de vraag krijgt: 'Wil je meewerken aan je vertrek?' Zegt die persoon nee, dan is het: 'Doei' en komt hij op straat. Dat willen we niet meer. Een illegaal zit misschien nog in de ontkenningsfase. In die nieuwe plekken in de vijf steden kan hij zich dan rustig voorbereiden op terugkeer."

Er zijn nu al gemeenten die zeggen dat hun bed, bad en brood-opvang openblijft. Wat dan?
"Dan kan het Rijk gaan handhaven. Er zijn vele geldstromen die naar de gemeenten lopen. We kunnen korten op budgetten. Maar kijk nou eens naar Rotterdam. Wie daar niet meewerkt aan terugkeer gaat de opvang uit. Die mensen verdwijnen vrijwel altijd. Ze hebben door dat er voor hen geen vooruitzicht is. Terwijl gemeenten die wel opvang blijven bieden, de mensen hoop geven dat ze uiteindelijk mogen blijven."

U zet de gemeenten het mes op de keel.
"In 2007, toen het generaal pardon er kwam, hebben gemeenten er zelf mee ingestemd dat alle noodopvangen zouden sluiten. En dat gaat nu gebeuren."

Geert Wilders zegt dat je afgewezen asielzoekers helemaal geen opvang moet bieden. U bent door de knieën gegaan voor de PvdA.
"Uiteindelijk is ons doel dat ze terugkeren naar hun land van herkomst. Maar als je, wanneer ze aankloppen voor hulp, direct aan de poort al zegt: zoek het maar lekker uit, juist dan creëer je veel zwervers."

De Raad van State kan voor u nog roet in het eten gooien. Daar loopt een procedure van mensen die stellen dat Nederland op grond van het Europees Sociaal Handvest verplicht is bed, bad en brood te bieden. Mensen mogen niet op straat worden gezet.
"Als de Raad van State straks zegt dat wij die voorzieningen moeten bieden, dan gaan we dat doen. Wij houden ons aan rechterlijke uitspraken. Maar de kans is klein dat de Raad van State zo'n uitspraak doet. De jurisprudentie is helder. Dat Europese verdrag is niet bindend, heeft het comité van ministers gezegd en dus heeft het voor deze afgewezen asielzoekers geen rechtskracht."

De onderhandelingen duurden negen dagen. Aanvankelijk ging het hard tegen hard. Wanneer kwam het omslagpunt?
"Het afgelopen weekeinde. Dat hebben we vooral te danken aan staatssecretaris Dijkhoff van asielzaken. Hij bedacht dat als we het met de PvdA niet eens kunnen worden over het asielbeleid, het terugkeerbeleid misschien wel een aanknopingspunt biedt voor overeenstemming. Ik ben toen met Lodewijk Asscher gaan bellen en hij was het ermee eens om die weg te verkennen."

Dijkhoff heeft het kabinet gered?
"Nou, daar heeft hij in elk geval aan bijgedragen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden