Zijderveld weet niets van Acht-meibeweging

Cultuursocioloog Anton Zijderveld heeft een boek geschreven waarin hij onze staccato-cultuur een bedreiging voor de samenleving noemt. Het is volgens hem hoog tijd cultuurdragers als het gezin, de kerk en de universiteit te herwaarderen (Trouw, 2 januari 1999). Ik denk dat Zijderveld gelijk heeft wanneer hij wijst op de armoede van onze huidige cultuur. Ik ben daarom enigszins nieuwsgierig naar zijn nieuwe boek. Maar wanneer Zijderveld vertelt hoe hij de taak van de katholieke kerk ziet als het gaat om de herwaardering van onze cultuur, verandert die nieuwsgierigheid in irritatie.

Zijderveld verwijt bisschop Muskens dat hij de kerntaken van de kerk uit het oog is verloren. Muskens roept de politiek op meer aandacht voor de nieuwe armoede te hebben, maar zou zelf niet aan armoedebestrijding doen. Ik vraag me af of Zijderveld wel goed is geïnformeerd, maar los daarvan: moet een ouder die de politiek oproept meer aandacht te hebben voor de manco's van het hedendaags onderwijs, zijn mond houden en zelf het onderwijs van zijn kind ter hand nemen?

Zijderveld pleit onomwonden voor herstel van de hiërarchie in de katholieke kerk. “De rooms-katholieke kerk moet een kerk blijven met een paus die als hoogste autoriteit beslist wat je als rooms-katholiek moet doen en laten.” Die bewering komt gevaarlijk dicht in de buurt van stromingen die Zijderveld en ik verfoeien.

Maar de cultuursocioloog houdt niet van theologische nuances. Hij stelt de mensen gerust die bezorgd zijn over de toenemende secularisatie en onkerkelijkheid in onze samenleving. “Je kunt de secularisatie in de rooms-katholieke en protestantse kerken in Nederland zien als een proces van zuivering, waarna een harde kern van echte, betrokken gelovigen is overgebleven.”

Het is dat Zijderveld geen priester is, anders zou hij een serieuze bisschopskandidaat zijn. Ik wil geen kwaad woord zeggen over die 'harde kern van echte gelovigen', maar als Zijderveld hen typeert 'als spirituele elite, als het kritische of profetische geweten', zou ik bijna denken dat hij die groepering verwart met de Acht-mei beweging.

Dat is echter een misvatting. Volgens Zijderveld is de Acht-meibeweging een beweging die alles wat katholiek is ter discussie stelt. Als voorbeelden van alles wat katholiek is, noemt Zijderveld dan het celibaat, het primaat van de bisschop van Rome en de transsubstantiatie. Moet ik aannemen dat Zijderveld hiermee de wezenlijke inhoud van het katholicisme bedoelt aan te geven?

Als Zijderveld werkelijk wil weten wat de Acht-meibeweging beweegt, zou hij zonder al te veel moeite kunnen achterhalen dat het hier gaat om een grote groep mensen die vanuit het geloof in Jezus Christus geloven in een kerk, in een geloofsgemeenschap die zich inzet voor menselijk en waardig leven. Een groep mensen die het verlangen levend houden naar vrede, gerechtigheid en heelheid van de schepping.

“Als je een boek hebt geschreven, zeggen ze tegenwoordig 'Ik vond het een leuk boek'. Vraag je 'Vond je het ook een goed boek?' dan kijken ze je glazig aan”, zegt Zijderveld. De cultuursocioloog noemt dit een verschijnsel van 'te ver doorgeschoten moderniteit'. Ik wil niet met dit verschijnsel meedoen en zeg als theoloog ronduit dat ik bang ben dat het nieuwe boek van Zijderveld in ieder geval voor een deel geen goed en zelfs geen leuk boek is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden