Zij putte kracht uit haar besluit

Beeld Sanne en haar vader Hubert bekijken het fotoalbum dat zij voor hem heeft gemaakt.

Vier weken nadat Sanne een einde aan haar leven had gemaakt, stuurde de psychiatrische instelling een mailtje. Of ze wilde deelnemen aan een onderzoek naar therapiebeleving.

Vader Hubert (56) ontving de uitnodiging. "Ik ben verbaasd, maar niet geheel verrast dat u niet op de hoogte bent van haar dood", mailde hij terug. Veertien dagen later kwam een antwoord. Of hij behoefte had aan een gesprek. Dat hoefde hij niet meer.

Na bijna tien jaar worstelen met depressies, chronisch slaapgebrek en een borderline persoonlijkheidsstoornis maakte Sanne in maart op 27-jarige leeftijd een einde aan haar leven.

Ze sprong niet voor een trein, maar wist met behulp van Stichting de Einder aan een adres voor dodelijke medicatie te komen. Over haar laatste weken is volgende maand op het documentaire filmfestival Idfa in Amsterdam de afstudeerdocumentaire 'Ik laat je gaan' van regisseuse Kim Faber (24) te zien.

Worsteling
Met de film wil ze inzichtelijk maken wat het recht om je eigen leven op humane wijze te kunnen beëindigen doet met patiënten, en nabestaanden. "Doordat Sanne wist dat ze uit het leven kon stappen zonder anderen onnodig veel pijn te doen, kwam er rust en ruimte om mooie herinneringen op te halen en afscheid te nemen."

Voor vader Hubert (liever geen achternaam) betekende dat: langzaam kunnen wennen aan het idee. Samen bekeken ze een fotoalbum dat Sanne voor haar vader had gemaakt en bezochten ze het graf van oma.

De worsteling met hulpverleningsinstanties speelt geen rol in de korte film (18 minuten). In één scène maakt Hubert zich boos dat de huisarts hem afhoudt omdat Sanne meerderjarig is. Voor Hubert is de houding van de huisarts, en de eerder genoemde mail van de psychiatrische instelling één van de vele voorbeelden van de gebrekkige hulpverlening. "Toen ze weer eens in de put zat, belde ze met de crisisdienst. Ze zeiden dat ze voor half vijf zou worden teruggebeld. Ik dacht: 'Dat kán toch niet waar zijn?' Bij een crisisdienst werken ze toch niet met kantoortijden? Ze is niet eens teruggebeld. Later zeiden ze: 'Daar had vast iemand zijn dag niet.'"

Beeld Sanne maakt een fotocollage.

De tijd die Faber had, wilde ze liever besteden aan Sanne en de invloed die het hebben van de dodelijke medicatie had op de laatste weken van haar leven. Die lijkt niet alleen rust, maar ook nieuwe energie te geven. Zo maakt ze kort voor haar dood haar huis van top tot teen schoon, zodat haar familie dat niet meer hoeft te doen. Ze schildert de binnenkant van haar woning, zodat het 'voor de verkoop wat netter staat'. Het toont volgens Faber de kracht die kan loskomen zodra mensen als Sanne weten: het hoeft niet meer.

Op de rol die Stichting de Einder speelt, gaat de film niet in. De organisatie raakte in mei in opspraak na een uitzending van 'Undercover in Nederland' (SBS6) van journalist Alberto Stegeman. In de uitzending rijst het beeld van een club die zonder al te veel moeite een adres geeft in China waar tegen betaling dodelijk poeder gekocht kan worden.

Bruna
Het actief helpen, door bijvoorbeeld een lepel met een dodelijk middel aan te reiken, is verboden. Maar het verstrekken van informatie, zoals de Einder doet, is dat niet. Het Openbaar Ministerie heeft na de uitzending een onderzoek tegen de Einder ingesteld.

In het geval van Sanne was een gesprek van drie kwartier met een counselor van de Einder voldoende, vertelde ze Faber. Na enkele weken kon Sanne beschikken over de dodelijke medicatie. Omdat ze tijdens de bezorging niet thuis was, kon ze het ophalen bij de Bruna.

Sanne nam het alleen in, zonder haar vader, omdat ze niemand in de problemen wilde brengen.

Een regulier euthanasietraject met een arts, een controlearts en toetsing is nooit ingezet. Het vertrouwen in de hulpverleningsinstanties was daarvoor te veel gedaald. "Stel dat Sanne zich had gemeld bij de Levenseindekliniek", zegt haar vader. "Dan had ze dáár weer gesprekken moeten voeren. Ze was er klaar mee."

Zelfbeschikkingsrecht
De vraag of een gesprek van drie kwartier genoeg is om te bepalen of een psychiatrisch patiënt van 27 over dodelijke medicatie kan beschikken, wordt in de documentaire niet gesteld. Faber wilde laten zien wat het zelfbeschikkingsrecht met iemand doet, en de kijker zelf laten oordelen. Onbewust, door de rust, het schoonmaken, het doornemen van fotoalbums wordt toch wel duidelijk dat de filmmaker zich kan inleven in de beslissing van de hoofdpersoon en het besluit van de Einder om de middelen te verstrekken.

"Natuurlijk moet je mensen soms tegen zichzelf in bescherming nemen", vindt Faber. "Maar ik denk niet dat dat in Sanne's geval nodig was. Als ze nu pas één jaar aan depressies leed. Maar dat speelde al bijna tien jaar, en er leek geen oplossing. Sanne is zelf heel actief op zoek gegaan naar manieren om haar leven te beëindigen, en nam hierin overduidelijk het initiatief. Ze was honderd procent overtuigd van haar keuze."

Faber heeft willen voorkomen dat ze tot haar daad zou overgaan omdat het voor de film nodig zou zijn. "We hebben van tevoren zwart-op-wit laten vastleggen dat ze haar plan niet hoefde door te zetten vanwege de film, en dat als zij zich bedacht wij al het filmmateriaal weg zouden gooien. Ik heb elke keer gevraagd: 'Weet je zeker dat je ermee door wilt gaan?'"

Kort en goed
Een stichting als de Einder moet voorzichtig zijn, vindt ook haar vader. "Maar je wilt ook niet dat mensen onnodig lijden, altijd maar aan de medicijnen. Je kunt beter kort en goed leven, dan voortsukkelen en al die instanties aan het werk houden. Het is goed dat het zo is gegaan, en niet op een nare manier."

In lijn met zijn eerdere ervaringen met 'de instanties' liep ook de laatste fase niet soepel. Nadat hij de huisarts had verteld dat Sanne suïcide had gepleegd, belde de huisarts de politie, die de deur forceerde. "Dat was niet nodig", zegt Hubert. "Ik was al onderweg en had de sleutel bij me."

Het gesprek dat hem nadien werd aangeboden door de psychiatrische instelling sloeg hij af. Een vergelijkbaar aanbod van zijn huisarts, toevalligerwijs de vrouw van Sanne's huisarts, zag Hubert eveneens niet zitten. "Ja, nu wil iedereen ineens met mij praten. Daar heb ik geen belangstelling meer voor. Beter hadden ze wat beter voor mijn meisje gezorgd. Ik zeg niet dat haar dood te voorkomen was geweest. Maar haar leven had wel beter gekund."

Het Idfa is van 19 t/m 30 november in Amsterdam. 'Ik laat je gaan' zal in die periode enkele keren te zien zijn. De film wordt zaterdagmiddag 24 januari door de omroep Human uitgezonden op Nederland 2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden