Interview

Zij is een activist in dienst van ABN Amro

Maria Anne van Dijk Beeld ABN Amro

Om meer grip te krijgen op de activiteiten van zakelijke klanten in tropische landen, investeert de bank in digitale recherche. En met succes. Door transacties te analyseren, ontmaskert ABN Amro arbeidsuitbuiting.

Ze noemt zichzelf een 'corporate activist', een bedrijfsactivist. Maria Anne van Dijk, hoofd van de afdeling duurzaamheidsrisico en mensenrechten van ABN Amro, koos dit etiket omdat ze idealen heeft, maar niet in goede bedoelingen wil blijven steken. Actie. Geen woorden maar daden. Sinds de fusie van ABN Amro met Fortis is ze verantwoordelijk voor het mensenrechtenbeleid van de bank en vandaag brengt ze het nieuwe mensenrechtenrapport van de bank uit.

Wat ze in die jaren bereikt heeft? "Dat ABN Amro mensenrechten heel belangrijk is gaan vinden", zegt Van Dijk.

Eerder was dat niet zo? "Voorheen reageerden collega's weleens verbaasd: Mensenrechten? Het was niet zo evident om die te verbinden met het werk bij de bank. Als we nu een workshop of een mensenrechtencongres organiseren, komen er vragen terug. Van collega's die een zakelijke klant binnenhalen of een markt willen aanboren. Wat moeten we hiermee, vragen ze dan."

Via investeringen in waardevolle metalen (goud, kobalt), of door kredieten te verstrekken aan handelaren of producenten van tropische producten (cacao, koffie, palmolie), zijn financiële instellingen vaak verbonden met mensenrechtenschendingen. Volgens richtlijnen van de Verenigde Naties voor bedrijven en banken, geldig sinds 2011, moeten multinationals zich die problemen aantrekken.

Dat betekent bij ABN Amro dat elke nieuwe zakelijke klant gescreend wordt en een fikse vragenlijst moet invullen, zegt Van Dijk. Heeft uw bedrijf een klachtenmeldpunt? Hoe gaat u om met landrechten? Informeert u lokale gemeenschappen in tropische gebieden over uw activiteiten? "Ook kijken we of er negatieve pers is en of het bedrijf in een risicovolle sector zit."

Bellingcat

Maar ABN Amro heeft 500.000 van dit soort zakelijke klanten. 'Het is onmogelijk voor de bank om inhoudelijk contact te onderhouden met alle getroffen gemeenschappen of alle werknemers in de productieketens van onze klanten', schrijft de bank in het nieuwe rapport.

Ook zijn er altijd wel klanten die de bank verkeerd voorlichten. Zo houden sommige palmoliebedrijven zich niet aan de eisen van het keurmerk in de branche. Kom daar maar eens achter.

Om grip te krijgen op de activiteiten van zakelijke klanten, wil ABN Amro digitale middelen gaan gebruiken. Zo is de bank in gesprek met Anjali Nayar, oprichter van de app This is My Backyard. Daarin uploaden onderzoekers of bewoners in afgelegen regio's beelden of verhalen over hun problemen met grote bedrijven. “De mensen die door onze klanten beïnvloed worden, zijn ver bij ons vandaan. Zij kennen ons niet en wij hen niet. Wij zoeken manieren om ze te leren kennen. We willen weten wat op de grond gebeurt.”

Laatst ging ABN Amro om tafel met onderzoeksplatform Bellingcat. "ABN Amro doet al aan digitale recherche, op de afdeling Compliance (die zorgt dat de bank voldoet aan wet-en regelgeving). We hebben een workshop van ze gehad over het gebruik van openbare bronnen en geo-locatie."

Ook wil de bank bijvoorbeeld met satellietbeelden illegale ontbossing in de gaten gaan houden. Als er iets misgaat bij een partij die banken direct financieren, moeten zij bijdragen aan herstel voor de slachtoffers. Zoals bij landroof door een palmoliebedrijf in Libera. Gedupeerden kunnen zich bij de bank melden. Maar dan moeten zij wel eerst kunnen ontdekken dat een Nederlandse bank op de Zuidas betrokken is.

Vertrouwelijk

Moeilijk daarbij is dat de bank zich niet altijd bekendmaakt als financier van een bedrijf, zegt Van Dijk. "In sommige landen is dat niet toegestaan. En de klant en wijzelf willen het ook niet altijd. Die vertrouwelijkheid maakt het lastiger om een meldpunt te laten functioneren. Wel eisen we van alle zakelijke klanten dat ze zelf zo'n klachtenmechanisme hebben. Een probleem in Borneo of Liberia moet in principe daarginds worden opgelost."

ABN Amro is in gesprek met Europese banken over zo'n gezamenlijk klachtenmeldpunt. "Om te voorkomen dat we onze eigen dossiers gaan beoordelen."

Winstcijfers

In het mensenrechtenrapport schrijft ABN Amro dat er stappen voorwaarts zijn gezet. Er zijn ook tegenvallers. "Een voorbeeld is het Nederlandse bankenconvenant, waarin we met andere banken, de overheid en maatschappelijke organisaties misstanden in de financiële ketens tegengaan. Dat gaat langzamer dan gedacht. Samenwerken is cruciaal. Maar dat betekent ook dat je op anderen moet wachten."

ABN Amro zag de winst dalen van 2,8 miljard euro in 2017 naar 2,3 miljard euro in 2018. De bank heeft namelijk geïnvesteerd in de controle van cliënten om witwassen te voorkomen. Bij de presentatie van dergelijke cijfers zal niet snel in de krant staan dat de winst een half miljard minder is vanwege investeringen in mensenrechten. Vindt Van Dijk niet dat de bank veel meer geld moet steken in dat dossier?

"We steken veel moeite en energie in mensenrechten. Het is een ander soort controle dan bij witwassen. Bij mensenrechten gaat het om een inhoudelijke analyse van de klant. Dat vraagt om een deskundige bril en software neemt dat niet zomaar over. Was het maar een kwestie van meer geld. De problemen moeten in de hele keten, door vele partijen worden opgepakt."

Lees ook:

ABN Amro speurt met big data succesvol naar uitbuiting en mensenhandel

Er is een nieuwe methode ontwikkeld om mensenhandel op te sporen in Nederland, en die blijkt succesvol te zijn. In een eerste pilot heeft ABN Amro ‘tientallen’ ongebruikelijke situaties ontdekt en gemeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden