Zij-instromers / Je doet dingen door ze te doen

Managers van buiten het onderwijs kunnen als basisschooldirecteur een frisse wind door het onderwijs doen waaien. Alex Peltekian is dat als eerste 'baas van buiten' vast van plan. ,,Ik wil de ouders meer op afstand zetten. Maar niet buitenspel.''

Een ongewone verschijning binnen de schoolmuren is hij zeker: smetteloos in het pak, kleurige vlinderstrik, roodgekleurde bril. ,,De kleintjes noemen me vaak een clown'', lacht Alex Peltekian (47), directeur van een basisschool in Den Haag. ,,Ik heb hen wijsgemaakt dat de strik één keer per dag water spuit, niet meer. Als ze me zien, vragen ze altijd 'of ik al gespoten heb'. Dan antwoord ik maar dat de treinconducteur er al aan trok, zoiets.''

Peltekian heeft vijf brillen en ettelijke pakken en strikken. Bij de kennismaking met de kinderen, bijna twee maanden geleden, vroeg hij hen dagelijks goed op te letten welke bril hij op zijn neus heeft. ,,Ze kunnen beter mij in de gaten houden, dan ik hen.'' En van zijn strik, waarschuwde hij voorzichtig, moeten ze afblijven. ,,Want jullie weten goed hoe moeilijk het is om je veters goed te strikken. Nou, zo moeilijk is een vlinderstrik nou ook.''

Een 'mensenmens' noemt hij zich. Hij geniet van het contact met de ouders, leerkrachten en kinderen. ,,Op mijn eerste werkdag stond er al zo'n jongetje met een puntmuts voor mijn deur. Even had ik geen benul wat hij kwam doen. 'O jee, dit hoort er ook bij', besefte ik toen. Verjaardagen, trakteren.''

Op de laatste dag voor de meivakantie was het nog erger. Alle leerlingen die in de vakantie hun verjaardag vierden, kwamen alvast trakteren. ,,Dan moet je stickers geven, leerde ik gauw. Ik belde meteen mijn dochter en vroeg of ze bij de drogist stapels van de allermooiste stickers wilde kopen. De mooiste komt van de directeur, leuk hé.''

Niet dat hij zich op zijn (hoge) functie wil laten voorstaan. Integendeel: elke keer als hij, omdat hij niet uit het onderwijs afkomstig is, als 'baas van buiten' wordt voorgesteld, is hij zelf de eerste die dat tegenspreekt. ,,Honden hebben bazen, mensen niet. Ik ben niet de baas. Wél ben ik iemand die wil proberen het hier nóg leuker te maken dan het is.''

Het project 'Bazen van buiten' is een initiatief van een aantal onderwijsorganisaties om managers van buiten het onderwijs voor de functie van basisschooldirecteur te interesseren. Na de zomer beginnen naar verwachting zo'n vijftien tot twintig 'bazen van buiten' op een school. Moeilijke vacatures worden zo vervuld én een nieuw, zakelijk elan komt de school binnen.

Peltekian is één van de eerste bazen van buiten. Hij is zelfs al begonnen, op de basisschool Bohemen-Kijkduin in Den Haag. Een bijna honderd procent witte school, terwijl hij een zwarte binnenstad-school had verwacht. ,,Voor ik definitief 'ja' zei, reed ik even langs de school. Zie ik daar, tot mijn verbazing, allemaal Volvo-stationcars en PT-cruisers. Een wagenpark waarin mijn eigen auto, een Chrysler Voyager, overigens niet misstaat.''

Wie het curriculum vitae van Peltekian ziet, denkt geen moment aan een baan in het onderwijs. Eerst werkte hij jarenlang in de gezondheidszorg: in de psychiatrie, orthopedagogie en zorg voor verstandelijk gehandicapten. Tegelijkertijd volgde hij tal van managementopleidingen, die na zijn verhuizing naar Terschelling (,,ik ben een eilander'') goed van pas kwamen. Daar begon hij, samen met zijn vrouw, een croissanterie, cateringbedrijf en wijnproeverij. Ook werd hij zakelijk directeur van het Oerol-festival.

Omdat zijn dochter naar het vwo gaat -Terschelling heeft alleen een vmbo- reist hij nu weer wekelijks naar 'de wal', naar de plaats waar zijn dochter op school zit. De catering, culinaire workshops zette hij gewoon voort, omdat die niet aan een vaste tijd of locatie zijn gebonden. Hij oriënteerde zich op het 'zij-instromerschap', als docent van buiten voor de klas, maar verwierp deze gedachte snel. ,,Het leek me leuk weer iets met kinderen te gaan doen, maar realiseerde me dat ik toch meer een strategisch denker ben geworden.''

Eigenlijk zonder dat hij het wist, bleef zijn cv maandenlang in zo'n zij-instromersbestand zitten. Een headhunter voor het 'Bazen van buiten'-project kwam dit cv tegen en belde hem rond etenstijd thuis op. ,,Of ik wel eens over een baan als schooldirecteur had gedacht? Nee? Of ik dat dan maar eens heel snel wilde doen...''

Vervolgens ging het allemaal razendsnel. Selectiegesprekken 'klikten', arbeidsvoorwaarden leverden geen enkele belemmering op. Al enkele dagen na het bewuste telefoontje besefte Peltekian dat een baan als schooldirecteur goed bij hem zou passen. ,,Het onderwijs bevindt zich op het snijvlak van profit en non-profit. Die mix vind ik juist zo boeiend: als ondernemer kan ik veel aan de niet-zakelijke onderwijssector toevoegen.''

Mooi meegenomen: met de softheid valt het zelfs mee. Tenminste, op de Haagse openbare basisschool Bohemen-Kijkduin, die door de gemeente wordt bestuurd. ,,Ik zat vol met cliché-beelden over het onderwijs en het gemeentelijk apparaat. Weinig klantgericht, subsidiedenkers, stroperig, langdradig, niet vernieuwend, dat is wat ik verwacht had. De gemeente Den Haag is in elk geval níet zo: de gesprekken verliepen alsof ik nog in het bedrijfsleven zat. Tik-tik-tik, we waren binnen tien minuten klaar.''

Wat niet wegneemt dat zijn ondernemershanden na twee maanden werken al jeuken. De zorg voor het personeel heeft voor hem prioriteit nummer één. ,,Vergeleken met mensen die in het bedrijfsleven werken, zijn leerkrachten zulke bevlogen mensen'', ervaart Peltekian. ,,Soms gaat hun betrokkenheid echter te ver, je moet ook professioneel zijn. Daar ga ik aan werken, met cursussen, bijscholing, coaching.''

De status van het beroep moet omhoog, vindt Peltekian, leraren moeten (weer) autoriteit krijgen. Dit kan alleen als ouders meer op afstand worden gezet. ,,Dit is een witte school, dat betekent hele mondige ouders. Vierhonderd kinderen, zeg achthonderd mondige ouders. Als leraar is dat bijna niet te doen.''

In ondernemersjargon licht hij deze gedurfde visie toe. Het primaire proces van de school, zegt Peltekian, is het pedagogisch-didactische klimaat. Denk aan de lesstof, onderwijsmethoden, en aanstelling van leerkrachten. ,,Al die betrokken ouders willen daar invloed op hebben. Voor mij gaat dat te ver. Let wel, de ouders zijn mijn klanten, en de klant is natuurlijk koning. Maar nergens, ook niet in het bedrijfsleven, ook niet bij Albert Heijn, mag de klant zich met het primaire proces bemoeien.''

Stomverbaasd was hij dan ook toen hij bij zijn sollicitatiegesprek een ouder in de sollicatiecommissie aantrof. ,,Een ouder uit de medezeggenschapsraad natuurlijk, maar dan nog. In het bedrijfsleven had ik dat nog nooit meegemaakt, een klant die meebeslist over een aanstelling! 'Wat doet u hier', dacht ik.''

Waarmee hij niet wil zeggen dat ouders niet mogen meepraten, of de prestaties van de school niet mogen beoordelen. Aan zijn staf heeft hij al voorgesteld om periodiek, bijvoorbeeld eens in het kwartaal, een tevredenheidsonderzoek onder ouders te houden. ,,En met die resultaten moeten wij natuurlijk wat doen, het is geven en nemen.''

Nog zo'n geheid onderwerp, het onderhoud van de school. In de meivakantie, de school was doodstil en verlaten, inspecteerde Peltekian alle hoeken en gaten. Vuil en viezigheid alom. Van kennissen in het bedrijfsleven heeft hij al adviezen gevraagd en gekregen om dit te verbeteren, een school is op dit punt immers hetzelfde als een kantoor waar een schoonmaakbedrijf 'doorheengaat'.

De directeur staat plotseling op en loopt naar een hoek van zijn kamer. Uit een plastic tas haalt hij een grote fles van een onbekend merk. ,,Dit is fantastisch spul'', weet hij. ,,De wc's gaan er lekker van ruiken. Ik ben er zelf al mee langs de toiletten geweest, de leerkachten kunnen dat ook doen.''

De rest van de tas is gevuld met blauwe, glimmende doeken. Wonderdoekjes, zegt Peltekian, die elk vieze vinger op een raam of deur doet verdwijnen. ,,Elke klas krijgt twee doekjes. Het is niet goed dat schoonmakers vlekken laten zitten, maar dat betekent nog niet dat een docent daar niets aan hoeft te doen. Als mijn werkster thuis iets heeft laten liggen, doe ik dat toch ook zelf?''

Hetzelfde geldt voor de gemeentelijke prullenbak op straat, waar elke ouder 's ochtends en 's middags langsloopt. Dat dingt puilt vrijwel dagelijks uit, zodat er de nodige troep naastligt. ,,Als ik daar in mijn mooie kloffie langsloop, pak ik die troep op en gooi het in de bak. Van alle ouders die dan langs me heenlopen, heb ik er nog niet één hetzelfde zien doen. Voor mij, komend uit het bedrijfsleven, is dat normaal. Elke kruidenier veegt toch ook zijn eigen stoep?''

Op de kennismakingsavond met de ouders heeft Peltekian zulke voorbeelden gegeven. Onder het genot van een wijntje, hij maakte er meteen een gezellige wijnproeverij van. Hij vertelde hen ook over zijn motto, zeven woorden die elke ochtend aanflitsen als hij zijn mobieltje aanzet. 'Je doet dingen door ze te doen', leest hij op zijn display. ,,Dat kunnen ook dingen zijn die niet leuk zijn, dat zeg ik er altijd eerlijk bij.''

Peltekian heeft er alle vertrouwen in dat hij, ook als hij minder leuke dingen doet, voldoende steun krijgt van zijn bestuur. ,,Zij kozen mij niet omdat ze niemand anders konden vinden. Ze wilden iemand van buiten omdat deze iets nieuws kan toevoegen. Ik hoop aan die verwachtingen te kunnen voldoen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden