Zielzorg voor zeelieden

ROTTERDAM - Koopvaardijpredikant Berend van Dijken stoort zich aan het beeld van sommigen over zeelieden: allemaal hoerenlopers en dronkaards. “Hier in de Rotterdamse bordelen komt de klandizie beslist meer van de wal dan van de zee. Die vooroordelen doen zeelui groot onrecht. De scheepvaartwereld maakt het de mensen niet makkelijk. Ik tref vaak buitenlanders die een jaar bij vrouw en kinderen weg zijn. Dan speelt de vraag wel eens: How to be a moral man in an immoral society?”

Praat Van Dijken wel eens de zeelieden over seksualiteit? “Het is natuurlijk een onderwerp met een lacherige kant en niet makkelijk om aan boord even te bespreken,” benadrukt hij. “Schepen liggen hier vaak maar kort en in een gesprek met de dominee legt de zeeman heus niet z'n hele ziel en zaligheid bloot. En wat weet ik bijvoorbeeld van de Filippijnse cultuur? Soms ervaar ik toch wel dat ze me zien als vertrouwenspersoon of als biechtvader; mij zien ze toch nooit weer.”

Van Dijken roert het al even aan: je moet in dit werk wel de taal van de mensen spreken. Dat lukt wel, ook als je zelf niet uit zeevarend milieu komt: “Natuurlijk verdiep ik me in de zeevaart, het is ook belangrijk af en toe eens mee te varen: dan pas weet je waar je het over hebt.”

Ds. Berend van Dijken werkt in het Zeemanshuis, aan de Willemskade in Rotterdam. Het neutrale Zeemanshuis ontstaat als in 1984 de r.-k. organisatie Stella Maris (Sterre der Zee) en de Protestantse 'Nederlandse Zeemanscentrale' (VNZ) hun beider zeemanshuizen van de hand doen en samenvoegen tot wat er nu staat. Berend van Dijken maakt binnen het protestantse werk deel uit van een team van vier: drie pastores en één diaconaal werker. Op een christelijke gereformeerde dominee na komen allen uit de zogeheten 'Samen op Weg'-kerken.

Van Dijken: “De VNZ steunt ook zeemanshuizen voor Nederlanders in het buitenland, zoals in Jakarta. Denk overigens niet dat er in Nederland niet genoeg werk is. In het hele IJmond-gebied, van Amsterdam tot IJmuiden, één man man voor actief pastoraat. Dat is toch veel te weinig; als Nederlandse protestanten hebben we er niet een! Er is wel een Nederlandse r.-k. pastor van het 'Apostolaat ter Zee' en De Duitsers hebben in deze regio een Seemansmission.”

Volgens Van Dijken is er een nieuwe opleving nodig voor het pastoraat onder zeelieden. Aan hem zal het niet liggen: “We hebben weer oog voor de 'witte vlekken' op de kaart. Vanuit de VNZ zijn we in gesprek met de 'Samen op Weg'-kerken in Noord-Holland om te komen tot een full-time koopvaardijpastor voor de regio IJmond. Onze filosofie is: de Nederlandse kerken zijn verantwoordelijk voor de zeevarenden in de Nederlandse havens.”

Waarom is er zoveel meer pastorale aandacht voor zeevarenden dan voor vrachtwagenchauffeurs? “De r.-k. kerk heeft een ruimere opzet en rekent het pastoraat voor zeevarenden onder 'pastoraat voor mensen onderweg'. Ook de aanpak van de Scandinavische kerken is breder. Zij hebben steunpunten in andere landen, zoals hier in Nederland, waar niet alleen zeelieden welkom zijn, maar ook andere landgenoten, zoals studenten en truck-chauffeurs. In Nederland kiezen onze kerken voor de koopvaardij als doelgroep. Er zijn ook landen die nemen ook de vissers mee in het havenpastoraat. De historie speelt uiteraard ook een rol.”

Niets ten nadele van de truckers, maar Van Dijken wil het bestaande crediet van pastores in de wereld van de scheepvaart niet graag verspelen: het is in Nederland een beroepsgroep van zo'n 9000 man.''

Is er onder zeelui nu ècht behoefte aan zijn pastoraat? Enige scepsis heeft de koopvaardijpredikant zelf ook: “Er is geen behoeftenonderzoek gedaan of zo. Pastoraat is ook geen werk waarin je het succes gemakkelijk in resultaten kunt uitdrukken. Je kunt de mensen die je hebt gesproken hebt niet altijd in het hart kijken. Soms krijg je enige feed back, dan merk ik het effect. Maar er is een verschil met dertig jaar geleden. Toen hoorde de dominee er op de schepen gewoon bij, net als in de hele maatschappij. In het huidige klimaat is geloof een strikte privézaak.”

Is het wel bevredigend, als je als predikant zo ongevraagd achter de schaapjes aan moet?

Van Dijken peinst even: “Ik heb wel eens een dubbel gevoel, zo van: waar ben ik eigenlijk mee bezig? Nederlandse zeelieden zijn tegenwoordig immers veel korter van huis dan vroeger en ze kunnen op het gebied van religie toch overal te kust en te keur terecht. Kan ik me niet veel beter richten op buitenlandse zeelieden? Die hebben meer antenne voor religie.”

Van Dijken reageert als door een wesp gestoken als zijn werk in verband wordt gebracht met het winnen van zieltjes: “Nee, ik hou helemaal niet van opdringerige christenen. Ik praat daarom beslist niet te nadrukkelijk over mijn geloof. Wat de joden zeggen spreekt me aan: wees zuinig en voorzichtig met de naam van God. Evangelische christenen stappen meteen op hun doel af en vragen: Geloof je in Jezus? Dat doe ik niet en toch heb ik veel gesprekken over God. Ik wil eerlijk zijn; ik profileer me als Berend van Dijken - koopvaardijpredikant; en ik zie wel waar het schip strandt.”

“Af en toe komt het tot theologische discussies, over de vraag van 'God of het lot'. Je hebt maar weinig tijd in die gesprekken, maar binnen vijftien minuten praat je dan wel over het gezag van de Bijbel, over verhalen die mensen niet kunnen geloven - of Jezus echt over de golven liep.”

Bestaat het wel, zeeman en meelevend kerklid? Van Dijken beaamt dat de combinatie schaars is. “Af en toe kom je ze tegen, een orthodox protestantse zeevarende. Ik heb wel eens met een christelijke gereformeerde man gepraat over de opvoeding van zijn kinderen en of ze een of twee keer per zondag naar de kerk zouden moeten. Ook tref je af en toe een 'zondagshouder', die per se zijn schip op zondag stillegt. Aan gesprekken met hen bewaar ik goede herinneringen.”

Wordt er in het koopvaardijpastoraat nog wel eens gepreekt? “Elke zondag hebben we hier een oecumenische dienst van Schrift en Tafel. Er komen dan pakweg 55 mensen. Zaterdags gaan we de schepen op en nodigen we ze uit.”

“Ik ben een onrustig mens. Ik ben heel beschermd opgevoed, maar alles is niet zo duidelijk als ik vroeger dacht. Net als op zee: er is altijd weer een nieuwe horizon die wenkt. Dat onrustige tref je in de hele zeevaart, je vaart altijd weer weg. Ik voel me als de zeeman, steeds onderweg en zing in gedachten: 'Door de wereld gaat een Woord, en dat drijft de mensen voort'. Mij ook...”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden