ZIEKTE

Ziek worden van je studie? Dat kan, maar de honderdduizend eerstejaars die deze weken hun opleiding beginnen maken zich er niet druk om. Geen wonder. Het is knap vervelend om over boulimia na te denken als je net aan een opleiding dietetiek en een nieuw leven bent begonnen.

Onderzoek is er nooit naar gedaan, maar elke studentenpsycholoog maakt mee dat studenten psychische klachten krijgen door de aard van hun studie. Zo maakte de hotelopleiding van de Christelijke Hogeschool Noord Nederland in Groningen onlangs bekend dat de studenten relatief vaak last hebben van eetproblemen. Dat hoeft overigens niet te betekenen dat jongeren met eetproblemen zich voelen aangetrokken door de hotelopleiding. Maar de problemen worden door de studie wel manifest, zoals B. Bloemink, hoofd studentenzaken van de hogeschool, het uitdrukt.

De gevallen die het in het borrelcircuit goed doen zijn de psychologiestudenten die door de continue confrontatie met de menselijke geest, zelf psychische problemen krijgen. Deuss weet geen percentages, maar dat er een relatie is tussen psychologie studeren en een bezoek brengen aan de studentenpsycholoog, staat ook voor hem vast. “Veel studenten kiezen voor psychologie omdat ze om de een of andere reden nadenken over hun functioneren en hoe ze overkomen op andere mensen. Ze kiezen niet alleen voor psychologie omdat ze het leuk vinden, maar ook uit onzekerheid. Dan komt de studie hard aan.”

Minder bekend zijn de problemen die de studie kunstgeschiedenis kan veroorzaken. De studenten die voor die richting kiezen zijn gevoelig voor esthetische waarden. Die worden vaak niet alleen op kunst, maar ook op mensen toegepast. In het omgaan met vrienden kijken de studenten vooral naar de buitenkant, hoe iemand eruitziet en zich gedraagt. Dat maakt hen onzeker en zo ontstaat er grote angst voor kritiek. Daar wordt de opleiding vervolgens op afgerekend: de studenten zijn zo bang voor kritiek op hun werk, dat de docenten bijna niet tot hen door kunnen dringen, vertelt Deuss.

Bij geneeskunde hebben studenten zelden te kampen met ingebeelde ziektes, zoals vaak wel wordt gedacht. “Het is beslist niet zo dat de studenten na een blok oncologie ineens allemaal denken kanker te hebben”, zegt M. Hamel, studieadviseur aan Universiteit Utrecht, nadrukkelijk. “Maar de studie kan wel specifieke problemen veroorzaken. Zo zitten er bij medicijnen relatief veel studenten die uit een artsenfamilie komen. Het was voor hen een logische stap geneeskunde te gaan studeren en ze hebben er vooraf nauwelijks over nagedacht. Als ze eenmaal studeren zien ze pas waaraan ze zijn begonnen. En als dat negatief uitpakt, durven ze dat vaak niet thuis te vertellen. Daar hebben ze dan enorme problemen van.”

Nu de druk op de studieduur steeds verder wordt opgevoerd, komen medicijnenstudenten vaker in psychische nood. Bijvoorbeeld door de confrontatie met de dood in de opleiding. Soms zijn de studenten nog maar 21 jaar oud als ze aan een co-assistentschap in een ziekenhuis beginnen. En dat is een leeftijd waarop ze lang niet altijd tegen het ziekenhuiswerk zijn opgewassen. Daar komt de ziekenhuiscultuur nog eens bij als stress-veroorzaker: je bent een watje als je geen lijk kunt zien.

“Studenten geneeskunde zijn in sociaal-emotioneel opzicht bovendien niet zo sterk”, vertelt Hamel. “Het zijn studenten die op school altijd hoge cijfers hebben gehaald door hard te werken. Tijdens de studie doen ze dat opnieuw, met als gevolg dat ze weinig sociale contacten hebben en ook niet handig zijn in het opbouwen daarvan. Dus als ze in een assistentschap psychische problemen krijgen, blijven ze daar mee rondlopen.”

Deuss signaleert een soortgelijke tendens bij andere opleidingen. De steeds verder teruggebrachte studieduur, gecombineerd met de tempobeurs, dwingt studenten harder te studeren. Ze studeren dus steeds jonger af. Vooral bij menswetenschappen, maar ook bij de HBO-opleidingen in de gezondheidszorg en de sociaal-agogische sector, is jong zijn een handicap. Deuss: “De laatste jaren nemen de opleidingen aan deze universiteit steeds vaker het initiatief de stagebegeleiding te intensiveren. Vroeger, toen de studie nog zes jaar duurde, was dat niet nodig.”

Deus ziet in het ontstaan van steeds meer vervolgopleidingen een tweede bewijs van zijn stelling. “Na hun afstuderen moeten studenten die huisarts willen worden een speciale driejarige opleiding volgen. En psychologie-afgestudeerden die als zelfstandig hulpverlener willen werken staat ook nog jaren scholing te wachten. Dat was vroeger niet zo. De noodzaak van dit soort opleidingen neemt toe naarmate de afgestudeerden jonger zijn.”

De studiedruk heeft er ook toe geleid dat studenten die in problemen raken weinig tijd hebben om eruit te komen. De studentenpsychologen merken allemaal dat studenten tegenwoordig afkering zijn van van lange therapieën. Liever willen ze een trucendoos om de problemen te lijf te gaan, zodat ze snel weer verder kunnen studeren. Nu kan enige efficiency in de behandeling geen kwaad. Maar Deuss vertelt dat veel studenten niets hebben aan een ingedikte behandeling. En dan worden ze gedwongen de studie te staken. Dat ziet Deuss onder zijn cliënten steeds vaker. “Studenten uit probleemgezinnen bij voorbeeld, die hun verleden moeten verwerken, hebben vergeleken met vroeger gewoon minder kans hun studie af te ronden.”

Het enige dat studenten kunnen doen om het risico van afhaken of studievertraging te minimaliseren, is te zorgen voor een flinke intellectuele reserve, meent Deuss. En daar kunnen de scholen voor voortgezet onderwijs de leerlingen nadrukkelijk op wijzen. Wie met twee vijven, een zeven en verder zessen op zijn eindlijst gaat studeren, moet behoorlijk aan zijn opleiding trekken. Als er dan psychische problemen opkomen die tijd vragen, kan 'een tandje lager' niet. Eigenlijk zouden deze leerlingen moeten worden geadviseerd een andere opleiding te kiezen.

Deuss' remedie heeft het tij echter tegen. Het aantal jongeren neemt dan wel af, het percentage dat gaat studeren neemt toe. Dat zit 'm vooral in studenten met lagere cijfers, die zich tot studeren voelen gedwongen. Een hoger-onderwijsdiploma heeft tenslotte een onbetaalbare waarde op de arbeidsmarkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden