Ziekenhuizen grijpen specialist onder de arm

Niet iedere medisch specialist die vastloopt in zijn carrière, hoeft afgeschreven te worden. Dat is het idee achter een project van een groep kleinere algemene ziekenhuizen. Ze willen zo preventief de materiële en emotionele gevolgen van disfunctioneren terugdringen.

Het project is 'SAZ Carrière Support Medisch Specialisten' gedoopt. Specialisten kunnen er straks terecht met loopbaanvragen als 'waar komt dat onbestemde gevoel vandaan?' en 'waarom verdwijnt het respect voor mij?'.

Daarnaast richt het zich op het vergroten van de arbeidsmobiliteit - die is onder artsen erg laag - en zal het tijdelijke arbeidsplaatsen creëren voor medisch specialisten die eens in een ander ziekenhuis willen kijken. Daar kunnen ze zich een tijdje richten op iets dat ze leuk vinden, zoals onderzoek, het aanleren van nieuwe technieken of juist uitsluitend het patiëntencontact. Het project is een initiatief van de vereniging Samenwerkende Algemene Ziekenhuizen (SAZ). Daarbij hebben zich ruim veertig, meest kleinere, ziekenhuizen aangesloten. De vereniging is niet alleen initiatiefnemer, maar ook geldschieter. In de begintijd zal SAZ het project volledig financieren, later moet 'de markt' dat overnemen.

"We willen specialisten die vastlopen onder de arm grijpen en ze de mogelijkheid bieden om tijdelijk in een ander ziekenhuis te werken," zegt Binso Wymenga, directeur van Ziekenhuis Rivierenland Tiel en voorzitter van de SAZ. "We halen ze uit de omgeving waar het fout dreigt te gaan."

Wymenga, zelf 24 jaar ziekenhuisdirecteur, maakte een aantal keren mee dat een specialist niet langer te handhaven was. "Dat kost veel geld en gaat gepaard met veel verdriet. Met Carrière Support willen we dat voorkomen, vanuit de gedachte dat niet iedere specialist die vastloopt, afschreven hoeft te worden. Vaak gaat het om prima artsen die toch beschadigd raken."

Wymenga: "Voor medisch specialisten is het altijd heel lastig geweest om te bespreken dat hij of zij niet lekker in zijn vel zit. Ze zijn bang dat andere concluderen dat ze niet functioneren en vrezen het einde van hun carrière. Met Carrière Support is er niet de dreiging 'oh jee, nu deug ik niet'."

De ziekenhuizen hebben Carrière Support uitbesteed aan een extern bedrijf. Uit een inventarisatie die eigenaar Jos Sturkenboom uitvoerde, blijkt dat twee procent van de medisch specialisten disfunctioneert. Volgens de ondernemer komt dat neer op twee specialisten per ziekenhuis. Gemiddeld neemt ieder ziekenhuis jaarlijks gedwongen afscheid van één specialist.

Sturkenboom benadrukt dat de cijfers die hij noemt slechts 'ervaringsgetallen' zijn. Hij baseert zich voor zijn schatting onder meer op gesprekken die hij voerde met ziekenhuisbestuurders van SAZ-ziekenhuizen en medisch specialisten. Volgens Sturkenboom komt disfunctioneren onder artsen minder vaak voor dan bij de algehele beroepsbevolking. Desalniettemin zijn de potentiële gevolgen juist groter, zo stelt hij.

Carrière Support wil disfunctioneren vóór zijn. Het programma richt zich dan ook op de 3 tot 5 procent van de specialisten die problematisch functioneert. Sturkenboom ziet verschillende oorzaken voor het ontstaan van problemen. Zo waren specialisten tot voor kort eigenlijk niet bezig met hun carrière. Ze kochten zich in in een maatschap en bleven er de rest van hun leven. Maar ziekenhuizen veranderen en dat heeft gevolgen voor de individuele arts.

In de ziekenhuizen moet nu meer worden samengewerkt. Nieuwe collega's werden echter vooral gezocht via de 'tam-tam', stelt Sturkenboom. "Het gat werd gevuld met een collega die het vak al uitoefent. Er werd niet gekeken naar geschiktheid op die specifieke functie." Ook leert de praktijk dat medici slecht over de onderlinge verhoudingen praten en een hoge productiedruk kennen. Daardoor hebben ze soms moeite ontwikkelingen in het vak bij te houden, waardoor frustratie kan ontstaan.

Wymenga noemt als voorbeeld de situatie van een oudere specialist, die zich in de jaren tachtig heeft ingekocht in een maatschap. Een uitstekende specialist die in de problemen komt omdat hij zich ergert aan het parttime werken van de jongere garde. Er ontstaat een conflict, een situatie waarin disfunctioneren makkelijker ontstaat en lang onopgemerkt kan blijven.

Het is een realistisch scenario, zegt een aantal specialisten. Hoe het fout kan gaan blijkt ook uit de geanonimiseerde verslagen van het Scheidsgerecht Gezondheidszorg. Dat orgaan oordeelt in geschillen tussen bijvoorbeeld medici en zorginstellingen over de ontbinding van het contract.

Neem de situatie van een jonge onervaren dermatoloog die in medisch opzicht goed presteerde, maar die de statussen niet goed bijhield en door gebrekkige leiding op de afdeling in conflict kwam met collega's en polipersoneel. Na een eerste interventie leek het de goede kant op te gaan, maar na het beëindigen van de begeleiding verviel de man in oude patronen. Wellicht was de uiterste stap te voorkomen geweest met betere ondersteuning, maar die bleef uit. Op grond van de slechte verhoudingen werd daarom alsnog zijn contract ontbonden.

"Vaak zijn er al vroegtijdig signalen dat het niet goed gaat", zegt internist Luwien Eichweber van het Waterland Ziekenhuis. Eichweber is via een klankbordgroep bij Carrière Support betrokken. "Je kunt zien dat het niet goed gaat doordat mensen vereenzamen. Je ziet dat ze zich terugtrekken op hun eigen vakgebiedje en dat ze zich onttrekken aan hun maatschap." Bovendien zijn er vaak signalen van lichamelijke en psychische problemen en die signalen worden door collega's niet altijd goed opgepikt, stelt Eichweber.

Haar eigen ziekenhuis werd vorig jaar opgeschrikt omdat er problemen waren met een orthopedisch chirurg die complexe rugoperaties uitvoerde. Eichweber: "Hij deed dat met de beste bedoelingen en behandelde mensen die elders niet geholpen werden. Voor hem gold ook dat hij op een eiland zat; niemand in het ziekenhuis had dezelfde ervaring en expertise als hij."

Omdat nog niet alle juridische procedures zijn afgerond, wil Eichweber er niet meer over zeggen. Ze stelt dat het voor medisch specialisten niet makkelijk is het functioneren van collega's te beoordelen. Ze weten hoe een collega in de groep functioneert, maar het gedrag in de spreekkamer laat zich moeilijker beoordelen.

Er zijn de afgelopen tien jaar wel systemen voor bedacht. Zo ontwikkelde de Orde van Medisch Specialisten het beoordelingsprotocol IFMS (individueel functioneren medisch specialisten) dat in steeds meer ziekenhuizen wordt toegepast. Specialisten reageerden daarmee op maatschappelijke ontwikkelingen. Patiënten worden steeds mondiger en eisen meer transparantie. Misstanden worden breed uitgemeten in de pers.

Vanwege dat laatste aspect wordt de functioneringsvraag van specialisten al snel politiek. Het ziekenhuis vreest imagoschade en wordt door druk van buiten gedwongen snel maatregelen te nemen. Daar komt nog bij dat tot nu toe een instrument ontbrak om specialisten die in de gevarenzone terechtkwamen, te corrigeren. De ziekenhuizen konden eigenlijk alleen maar gebruik maken van het Modelreglement Disfunctioneren. Eichweber: "Dat hoort de sluitpost te zijn. Voor die tijd heeft iemand al veel ellende veroorzaakt, ook voor zichzelf. Vergeet niet dat de medisch specialist om wie het gaat, naast zijn patiënten, vaak zelf hoog op het lijstje slachtoffers staat."

Disfunctionerende specialisten
Neuroloog Medisch Spectrum Twente
De zaak van de Enschedese neuroloog Ernst Jansen Steur is vermoedelijk het meest in het oog springende recente voorbeeld van disfunctioneren. De neuroloog verklaarde begin deze eeuw tientallen mensen ten onrechte ongeneeslijk ziek. Het Medisch Spectrum Twente probeerde dit in stilte op te lossen om reputatieschade te voorkomen. De neuroloog werkt sinds 2004 niet meer in de instelling. De zaak kwam pas in 2009 in het nieuws, omdat Jansen Steur nog in een Duitse privékliniek bleek te werken. Een externe onderzoekscommissie kraakte ook harde noten over het optreden van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Orthopeed in Waterland Ziekenhuis
Cees de Bruin was 25 jaar als orthopeed verbonden aan het Waterland Ziekenhuis in Purmerend. Daar had hij zich toegelegd op operaties aan de onderrug. In mei 2010 kwam aan het licht dat hij verkeerde diagnoses stelde, fouten maakte bij operaties en mensen opereerde die eigenlijk niet geopereerd mochten worden. Daarbij vertelde hij niet wat de risico's van de ingrepen waren en gaf hij patiënten valse hoop.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden