Ziekenhuizen die sluiten: is dat de vrucht van de marktwerking?

Het ziekenhuis van de MC Groep in Lelystad. Beeld ANP

Dat een aantal grote ziekenhuizen in de Flevopolder en Amsterdam op omvallen staat, verbaast patiënten: is dit een uitwas van een pervers systeem? 

Al twee maanden wacht Charlotte Bouwman (25) met smart op een afspraak in het Slotervaart Ziekenhuis. Of de afspraak die over twee weken staat, nog doorgaat nu dat ziekenhuis net als de IJsselmeerziekenhuizen bankroet dreigt te gaan, is onduidelijk. “Ik belde vanmorgen en kreeg te horen dat zij het ook niet weten. Alles is hier chaos nu, zeiden ze.”

Bouwman zucht: “Ik vind het echt belachelijk dat dit kan in Nederland.’”

Bouwman is niet de enige die verontwaardigd is. Op sociale media krijgt de marktwerking in de zorg de schuld: hoe kunnen zorgverzekeraars ziekenhuizen failliet laten gaan? Ook Loek Winter, de eigenaar van ziekenhuisgroep MC Groep, wijst de verzekeraars aan als schuldige.

Speciale afspraken

Hij had speciale afspraken gemaakt met de zorgverzekeraars. In plaats van een vast bedrag per behandeling, zoals gebruikelijk, kregen de ziekenhuizen een grote som geld, waarmee ze zo veel mogelijk zorg moesten verlenen. Winter wilde laten zien dat zijn ziekenhuizen goedkoper konden werken dan andere ziekenhuizen. 

Hij stelt dat ze 15 tot 20 procent efficiënter werken dan ziekenhuizen in de buurt. “Wij hebben juist ontzettend goed gepresteerd”, vat Winters woordvoerder het samen. Volgens hem wilden de verzekeraars afgelopen jaren steeds minder betalen.

Verzekeraar Zilveren Kruis zegt het tegenovergestelde: de ziekenhuizen van Winter verichtten volgens een woordvoerder met die grote pot geld juist veel minder behandelingen dan afgesproken. Omdat het aantal patiënten achterbleef, waren de ziekenhuizen per behandeling duurder dan anderen.

Daarbij staan de IJsselmeerziekenhuizen onder verscherpt toezicht van de inspectie, die zich zorgen maakte over de kwaliteit van de zorg en de veiligheid. Ook bij het Slotervaart was onrust: in september stapte bestuursvoorzitter Willem de Boer op. Doet de marktwerking hier misschien juist goed zijn werk? De rotte appels – die de premiebetaler geen waar voor z’n geld geven – vallen immers uit de boom.

Elk bed gevuld

Rotte appels? Gezondheidseconoom Xander Koolman van de Vrije Universiteit heeft moeite met die term. Wel ziet hij dat het zowel het Slotervaart als de ziekenhuizen in de Flevopolder niet is gelukt hun toegevoegde waarde duidelijk te maken. “Het waren niet de ziekenhuizen, die voor een zorgverzekeraar essentieel waren.”

In Amsterdam is volgens hem daarnaast sprake van overcapaciteit: het barst van de ziekenhuizen. “In mijn vakgebied wordt uitgegaan van de wet van Roemer: a built bed is a filled bed (‘een gebouwd bed is een gevuld bed’). Als er overcapaciteit is, dan wordt die ingezet om behandelingen aan te bieden, waarvan onduidelijk is of ze resultaat opleveren.”

Het is daarom niet verrassend, vindt hij, dat zorgverzekeraars er dan een eind aan willen maken. Hij begrijpt ook wel de schok die dat veroorzaakt. “Dat de ziekenhuizen op een faillissement afstevenen, vloeit voort uit het systeem. In het verleden was de overheid aan zet om een ziekenhuis te sluiten dat niet goed functioneerde of boventallig was. Maar dat gebeurde door politieke druk vaak niet. Nu ligt die taak bij de zorgverzekeraars, en die pakken nu wel door.”

Verzekeraars kunnen overigens ziekenhuizen niet lukraak sluiten. Zij hebben een zorgplicht: patiënten hebben recht op goede en nabije zorg. Wordt dat in Flevoland geen probleem als de ziekenhuizen sluiten? Volgens Koolman is dat het grootste probleem niet: in meer delen van Nederland moeten mensen langer dan een half uur rijden voor zorg.

“Dat de niet renderende ziekenhuizen ertussenuit vallen, is vooral voor de medewerkers heel erg, zij hebben een hypotheek en kinderen. En stel: je woont in Dronten, fietst of loopt naar je werk, wat moet je dan? Voor de patiënten is het minder erg, uiteindelijk worden de middelen straks besteed op plekken waar die meer opleveren.”

Charlotte Bouwman baalt toch vooral. Na het telefoontje met Slotervaart belde ze direct haar dokter op: kon die haar niet doorverwijzen naar een ander ziekenhuis? Daar zijn de wachttijden nóg langer, deelde de arts haar mee. “Er zit voor mij niets anders op dan gewoon afwachten en die onzekerheid vind ik heel vervelend.”

Lees ook: 

Ziekenhuizen in Amsterdam en Flevoland dreigen om te vallen

Maar zij zijn niet de enige met financiële zorgen.

De knetterende ruzie in de zorgwereld

Ingewikkelde contracten willen ze niet, wel de mogelijkheid de tijd te nemen voor patiënten. Vrije zorgverleners zijn in opkomst - en verwikkeld in een knetterende ruzie met de zorgverzekeraars. ‘Een tevreden patiënt is niet het enige relevante criterium.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden