Zieken zitten langer in de WW en de bijstand

Beeld Sjoerd van Leeuwen

Wie ziek is of psychiatrische klachten heeft, komt eerder in de bijstand of in de WW dan wie niet ziek is, wijst nieuw onderzoek uit. Het kabinet wil dat verschillende instanties daarom beter samenwerken.

Ziek zijn vergroot de kans om in de WW of bijstand te raken. Vooral psychische klachten hangen samen met een hogere kans op een werkloosheid- of bijstandsuitkering. Tegelijkertijd betekenen gezondheidsproblemen gemiddeld ook een langere uitkeringsduur: wie iets onder de leden heeft, vindt minder snel weer een baan dan gezonde uitkeringsgerechtigden.

Dat blijkt uit recent onderzoek van SEO Economisch Onderzoek, in opdracht van het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid. Het kabinet noemt de resultaten ‘zorgelijk en verontrustend’.

“Het zou kunnen dat iemands gezondheid het diegene vaak belemmert om weer aan werk te komen”, zegt onderzoeker Sandra Muilwijk-Vriend. “Het is dus belangrijk dat gemeenten en het UWV hier aandacht voor hebben bij de reïntegratie.” Dat gebeurt natuurlijk al, zegt ze. “Maar de vraag is of dat afdoende is.”

Er was nog weinig bekend in Nederland over hoe ziekte doorwerkt in de kans op werk, schrijven Muilwijk-Vriend en haar mede-onderzoekers. De relatie tussen gezondheidsproblemen en WW en bijstand analyseerden ze met cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Na correctie voor zaken als leeftijd, leefstijl en opleiding (die ook allemaal meespelen in de kans om een baan te hebben of vinden), bleef de invloed van ziekte over.

Van alle gezonde werkenden zit 2,8 procent een jaar later in de WW, zo blijkt uit een analyse van de jaren 2009 tot 2015. Is er een psychische ziekte in het spel, dan is de kans ineens 4,6 procent om in de WW te raken.

Een psychische ziekte verdubbelt de kans om in de bijstand te raken. Een gemiddelde gezonde Nederlander heeft 0,5 procent kans daarop binnen nu en een jaar, iemand met psychische gezondheidsproblemen 1 procent. Voor zowel de WW als de bijstand geldt dat lichamelijke klachten minder invloed hebben op de in- en uitstroompercentages.

Maar ook de uitstroom loopt spaak met gezondheidsklachten. Een gezond persoon met een WW-uitkering heeft een kans van 35 procent om een jaar later weer duurzaam aan het werk te zijn. Met psychische klachten is die kans pakweg 27 procent. Nog een stuk groter zijn die verschillen in de bijstand: respectievelijk 6,7 en 3,6 procent.

Vooral mannen zien hun kans op een uitkering fors stijgen als ze te maken krijgen met een psychische aandoening. De onderzoekers opperen ‘een traditionele rolverdeling in het huishouden’ als mogelijke verklaring. Valt het inkomen van een vrouw weg binnen een relatie, dan is het inkomen van de man vaak nog genoeg om géén recht te hebben op een bijstandsuitkering. Wordt de man ziek, dan zou er minder vaak een partner zijn die genoeg verdient om zonder uitkering verder te kunnen.

Muilwijk-Vriend is verrast door de grote verschillen in de kans om in een WW- of bijstandsuitkering te stromen tussen gezonde en minder gezonde werknemers. “Het zou kunnen komen doordat tijdelijke dienstverbanden voor mensen met gezondheidsproblemen vaker niet worden verlengd”, zegt ze. “Die stromen dan dus door naar de WW, met hun mindere gezondheid.”

Voor wie te ziek is om volledig te werken bestaat al een andere uitkering, de WIA. Daarvoor moet diegene wel voor minstens 35 procent zijn uitgeschakeld door zijn klachten. Sommige mensen kwakkelen met hun gezondheid, maar komen niet aan die vereiste 35 procent van beperkt zijn. Zij zitten dan dus sneller in de WW of bijstand.

Juist omdat het hebben van werk ook helend kan zijn, zet het kabinet in op samenwerking tussen onder meer gemeenten, het UWV en branchevereniging GGZ-Nederland. Soms kan die samenwerking beter, bijvoorbeeld omdat het geld voor de ggz-zorg, bijstand- en WW-uitkering uit verschillende potjes komt. Dat belemmert de betrokken instanties, zeggen die zelf. Het kabinet trekt daarom een miljoen euro extra uit om de samenwerking langer te blijven steunen.

Lees ook:

Hoe gemeenten onderling verschillen in bijstandsbeleid? Niemand weet het

Zoveel gemeenten, zoveel verschillende soorten bijstandsbeleid. De bijstandsgerechtigde snapt daar helemaal niets van, zien twee onderzoekers die die verschillen nu onderzoeken.

Een bijstandsuitkering voor altijd

Gemeenten laten zeker de helft van de bijstandsgerechtigden aan hun lot over. Ondanks de wettelijke verplichting hoeven deze mensen niet te solliciteren. Ze zijn opgegeven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden