'Zieke politici worden hier uitgerangeerd'

De lijkredes zijn geschreven, de in memoriams zijn klaar. Met veel ach en wee wordt Keizo Obuchi het graf ingeprezen. Of de Japanse premier na zijn beroerte nog tot 2030 leeft of niet, zijn politieke leven is getermineerd.

Dat is in ieder geval de mening van Etsushi Tanifuji, hoogleraar politicologie aan de Waseda-Universiteit in Tokio. ,,Gezonde Japanse politici houden niet van zieke collega's. De zieken worden uitgerangeerd'', zegt Tanifuji in zijn werkkamer. Japan wenst geen Kremlin-achtige toestanden, geen bedlegerige ministers en al helemaal geen kwakkelende regeringsleider.

De hoogleraar denkt dat de partijgenoten van Obuchi inmiddels zoeken naar een nette manier om de huidige premier te lozen. ,,Daarvoor hebben wij de hanamichi, het pad der bloemen'', vertelt Tanifuji, ,,de schitterende afgang in het Japanse theater. Wij Japanners houden van schoonheid, de schoonheid van de natuur. We houden van de kersenbloesems. Het mooist vinden we de kers die maar een dag bloeit, alvorens te verwelken.''

Obuchi, hoewel pas een kleine twee jaar premier, hechtte te zeer aan het pluche, vinden veel Japanners. Professor Tanifuji, met een glimlach: ,,We houden niet van politici die langer dan een dag bloeien. Zou het niet mooi zijn, denken velen, als Obuchi in juli de G-8 op Okinawa nog kan leiden om daarna plaats te maken voor een ander? De perfecte afgang.''

Het probleem met Keizo Obuchi is, dat hij dacht vele jaren premier te kunnen blijven. ,,Hij heeft de afgelopen jaren geen moment stilgestaan bij de vraag wie hem te zijner tijd moet opvolgen. Hij heeft domweg geen opvolger. Zijn eigen partij is diep verdeeld in kiftende kampen. Iemand die vooruitziet, denkt ook aan zijn opvolging'', zegt de politicoloog. Volgens de professor typeert deze omissie 'de-premier- die-niet-verder-keek-dan-een-dag'. Hij is van de 'macht' gaan houden. En dat wreekt zich nu.

Is er echt niemand die hem kan opvolgen? Tanifuji lacht. ,,Kijk in het kabinet van Obuchi. Dat is net een bejaardensociëteit. Daar kan toch geen krachtige leider uit voortkomen?''

Was Obuchi dan een krachtige leider? ,,Nee, Obuchi was een uitermate zwakke leider. Hij kon prima coördineren en 'netwerken'. Maar dat is iets anders dan leidinggeven. Niemand in Japan begreep welke politieke richting Obuchi en zijn regering uit wilden. Wat hij deed, was niet regeren maar reageren. Hij reageerde op crises en schandalen. Reactief beleid. Dus geen creatief beleid. Van dag tot dag aanmodderen.''

Sterk was Keizo Obuchi in het neutraliseren van de oppositie. Hij haalde werkelijk iedereen, vriend en vijand, in adviescommissies. ,,Dat was heel sluw van hem. We noemen dat de politiek van het vacuüm'', zegt prof. Tanifuji. Obuchi zei een tijdje terug nogal trots te zijn op de vacuümachtige leegte in zijn hoofd. Die lege schedel van hem zoog alle meningen op; hij stond open voor alles en iedereen. Zijn tegenstanders zeiden dat je het ook anders uit kon leggen: hij had geen enkel beginsel en nimmer een eigen mening.

Wat niet te bevatten viel voor de premier, was dat de meeste Japanners vonden dat Obuchi moeiteloos kon worden vervangen door 'het maakt-niet-uit-welke-politicus', zegt Tanifuji. ,,Obuchi dacht dat hij zich onmisbaar had gemaakt. Hij dacht dat hij macht had, een macht stoelend op een sterke coalitie. Maar de coalitie is slap. De coalitie verbrokkelt. En Obuchi verwarde zijn persoonlijke populariteit met een gezaghebbende persoonlijkheid.'' Hij had geen gezag, laat staan een persoonlijkheid. Japanners mochten hem, zijn aandoenlijke karakter. ,,Maar niet zijn politiek'', aldus de politicoloog.

Dat alles neemt niet weg dat Tanifuji rekening houdt met de mogelijkheid dat de Liberaal-Democratische Partij (LDP) van Obuchi dit jaar een verkiezingszege tegemoetgaat. ,,De ach-wat-is-het-toch-zielig-factor speelt nu eenmaal een grote rol.'' Toen premier Masayoshi Ohira in 1980 ziek werd en doodging, behaalde zijn LDP een klaterende verkiezingsoverwinning.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden