Zie mij, kus mij, prijs mij

Met steeds kortere tussenpozen berichtte Joop van den Ende's publiciteitsdienst de afgelopen maanden over de voortgang van de bouw van het nieuwe musicaltheater in Scheveningen. Eerder dit jaar boden hij en de artistieke staf van de openingsproduktie 'Phantom of the Opera' ons zelfs de gelegenheid om de door hen zorgvuldig in stand gehouden nieuwsgierigheid alvast gedeeltelijk te bevredigen.

HANNY VAN DER HARST

Wie dat als persconferentie vermomde opwarmertje destijds iets te voorbarig vond, wordt er nu door veelvuldige advertenties en billboards aan herinnerd dat daar, in het voormalige Circustheater, vanaf 1 augustus iets spectaculairs te gebeuren staat.

Nederland beschikt dan eindelijk over een volwaardig theater waar musicals net zo lang als er publieke belangstelling voor is op het programma kunnen blijven staan. Door te openen met 'Phantom of the Opera', de zoveelste mega-hit in de succesreeks van de Britse componist Sir Andrew Lloyd Webber, knalt Van den Ende groots van start, en bovendien bespaart hij het publiek een retourtje Londen. Want aan de overkant van Het Kanaal ligt volgens kenners toch het ware musical-Mekka.

Ook wij wisten tot voor kort niet beter. Maar de laatste tijd duiken her en der berichten op dat het tij in de Engelse hoofdstad op dat gebied aan het keren is. De beste musicals komen tegenwoordig weer uit Amerika, zo lezen we. Meestal volgt dan een opsomming van produkties die volgens pers en publiek (dat laatste gemeten naar de bezoekcijfers) hun Britse broertjes glansrijk achter zich laten. Het oog glijdt doorgaans vluchtig over zo'n rijtje titels heen, want de meeste zeggen je niets.

Maar onlangs, bij weer zo'n per strekkende meter binnenratelend telexbericht, bleef de blik bij een titel haken: 'Kiss of the Spider Woman'.

Pardon? Hadden we het over die roman van Manuel Puig, die enkele jaren terug zo glorieus was verfilmd? Raul Julia en vooral William Hurt schitterden daarin als twee radicaal verschillende celgenoten: Julia de politieke denker en activist, Hurt de homoseksuele dromer die in fantasieen over oude films vluchtte. In die smerige kleine cel ergens in Zuid-Amerika zagen we hen toegroeien naar een intense vriendschap die over alle scheidslijnen heen reikte, en wij keken ontroerd toe.

Nu krijgen we het in de theaters wel vaker zout voor de kiezen, maar in dit geval viel het nauwelijks voor te stellen dat dit gegeven zich in zang en dans liet vangen, niet in de laatste plaats vanwege de martelingen en verkrachtingen waar het tweetal aan onderworpen wordt. En de makers zouden toch zeker nooit recht kunnen doen aan die cruciale scene, waarin het Hurt-personage zijn celgenoot na een diarrhee-aanval schoonwast?

Maar zeg nooit nooit. De makers (muziek John Kander, liedteksten Fred Ebb, scenario Terrence McNally) hebben naar verluidt inderdaad het wonder tot stand gebracht: 'Kiss' is bejubeld als een ontroerende hommage aan liefde, vrijheid, moed, en aan de troostrijke magie van kunst. En dat alles nog eens spectaculair geensceneerd! Die prestatie leverde de makers begin deze week maar liefst elf nominaties op voor een Tony Award, de meest prestigieuze Amerikaanse theaterprijs, te vergelijken met de film-Oscar.

'Kiss' moet die eer delen met de rock-opera 'The Who's Tommy', een door Pete Townshend speciaal voor het theater herschreven versie van de 'Tommy' die hij en zijn Who-collega's in 1969 op de plaat en daarna tijdens concerten het licht lieten zien. In meer dan een betekenis, want de jonge held was blind. En doofstom. Fantastische muziek, daar niet van. Aan de veertigers onder ons: 'See me, feel me, touch me, heal me', weten jullie nog? Alleen was de mystieke tocht naar verlossing door de krochten van een diep getraumatiseerde jongensziel voor nuchtere oren soms moeilijk te volgen. Maar aangezien in die jaren ook in de eigen kennissenkring menigeen vol overgave richting geestelijke wedergeboorte transcendeerde, vertolkte The Who blijkbaar iets wat we voor het gemak maar even de tijdgeest noemen. Die had zich in 1975 zo te zien alweer uit de voeten gemaakt, want de in dat jaar uitgebrachte 'Tommy'-verfilming van regisseur Ken Russell vertoonde sleetse plekken, alle visuele bokkesprongen ten spijt.

Het is daarom op z'n minst opmerkelijk dat dit verhaal anno 1993 bij het Amerikaanse publiek nog zo'n enorm enthousiasme weet los te maken. Het schijnt weliswaar oogverblindende geensceneerd te zijn, maar een kampioen op de flippermachine als held, in deze tijd van video-spelletjes - ik bedoel maar. Opvallend is trouwens dat Townshends geniale muziek het publiek, althans op Broadway, niet in de benen schiet. Niks dansen in de gangpaden, men zit en juicht.

Zitten en juichen doen ze ook bij Tony Kushners 'Angels in America: Millennium approaches', maar dat is dan ook een toneelstuk, zonder zang en dans. Zitten doet men zelfs langdurig. Als dit eerste deel samen met het (bijna voltooide) vervolg wordt opgevoerd, praten we om precies te zijn over zeveneneenhalf (7,5) uur theater. Het blijkt geen punt, het publiek stroomt toe, over 'Angels' moet je kunnen meepraten. Die status van 'het toneelstuk van het seizoen' heeft het vooral te danken aan de inhoud, door een criticus samengevat als 'aids, gay liberation, en de ineenstorting van de zalvende huichelachtigheid van het Reagan-tijdperk'. Daar valt moeiteloos een tobberig stuk over te schrijven, maar Tony Kushner ging er volgens de berichten met zoveel ongebreidelde humor en fantasie tegenaan dat er een razende klucht is ontstaan, die niet uit is op de sympathie van de toeschouwer of een appel doet op diens gevoel voor rechtvaardigheid. Homo, hetero, who gives a fuck? Maar geen gehuichel alsjeblieft. Dus niet zoals de homoseksuele hoofdpersoon Roy Cohn beweren dat je gewoon een hetero bent die met mannen slaapt. Hij is geen haar beter dan de echte Roy Cohn, een invloedrijke advocaat die discriminatie van homo's propageerde, maar zijn eigen homoseksualiteit ontkende, zelfs toen hij in 1986 stervende was aan aids.

Negen Tony-nominaties heeft 'Angels in America' maandag gekregen, en pers en publiek kijken al uit naar deel twee. Maar ook als het stuk ze volgende maand alle negen daadwerkelijk binnenhaalt, is het nog maar de vraag of we dit epos ooit in Nederland te zien zullen krijgen. Als Joop van den Ende zich nou eens rond het jaar 2000 (dan zullen 'Phantom' en het volgende project, 'De Drie Musketiers', toch wel uitgespeeld zijn?) ontfermt over 'Kiss' en de nieuwe 'Tommy'-versie, dan doet Gerardjan Rijnders bij Toneelgroep Amsterdam 'Angels'...Ach, een retourtje Amerika is misschien toch handiger.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden