Column

Zeven microfoons: de oren van de natie die luistert

De Noord-Koreaanse leider Kom Jong-Un. Beeld epa
De Noord-Koreaanse leider Kom Jong-Un.Beeld epa

Noord-Korea gaat een eigen tijdzone instellen, zo lees ik op de website van deze krant. Deze maand gaat de klok officieel een half uur en tegelijk ruim een eeuw terug.

Want tot 1912 had Korea zijn eigen tijd. Met de inval van de Japanners werd ze gelijkgeschakeld aan die van Tokio en zo is het sindsdien gebleven. Een ondraaglijke erfenis van een Japans-imperialistisch verleden, zo hebben de Koreaanse leiders nu ontdekt.

Ik denk niet dat veel mensen er wakker van zullen liggen. Het bericht is het typische komkommernieuwtje dat de krant haalt bij gebrek aan beter. Mij valt op iets anders op: de foto die bij het bericht geplaatst.

Kim Jong-Un, leider van Noord-Korea, staat erop achter een spreekgestoelte in de kenmerkende pose van de communistische redenaar: onaangedaan bureaucratisch, bij voorbaat geestdodend maar waag geen tegenspraak! Vlag op de achtergrond, mahoniefineer op de schrootjes. En vóór hem de karakteristieke batterij microfoons, onderling keurig in het gelid. Ik tel er zeven.

Microfoons
Je ziet dat niet vaak meer. Ooit waren ze een icoon van communistische regimes, bijna net zo belangrijk als de sikkel en de hamer. Brezjnev, Ulbricht, Ceaucescu: ze konden er niet buiten. Nog voordat ze hun mond hadden open gedaan, maakten die microfoons al duidelijk wat de betekenis van hun verhaal zou zijn.

Stilzwijgend voerden die microfoon-batterijen tegelijk een beeldenstrijd uit met de electronische chaos die zich onder de neus van democratische leiders placht af te tekeken. Daar was (en is) het aantal microfoons bij persconferentie vaak nog vele malen groter - maar allemaal verschillend en van elke soort, kleur en smaak was er maar één.

Politieke verschillen
Je zou daarin een toonbeeld van de politieke verschillen tussen beide regimes kunnen zien. Democratie veronderstelt altijd chaos, verdeeldheid en verscheidenheid - maar ook een diep geworteld zelfvertrouwen: die éne microfoon waar alles van afhangt zal het zeker wel doen. Bij officiële toespraken staat er - anders dan bij persconferentie - dan ook meestal maar één. Of twee, voor alle zekerheid - maar dat moet voldoende zijn om elke storing het hoofd te bieden.

Daartegenover mag het grote aantal communistische microfoons uiteraard níet getuigen van politieke diversiteit. Hier is de waarheid éénvormig, en dus zijn ook alle media die ze bedienen dat. Maar waarom dan zeven microfoons? Pas je er de westerse eventualiteiten-logica op toe, dan lijkt er weinig vertrouwen in de eigen techniek uit te spreken. Eén kan er uitvallen, ook in het westen. Twee misschien ook nog, al wordt het dubieus. Maar tot zes keer toe - waarna het zevende apparaat alsnog redding moet brengen?

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Overtuigend toneelbeeld
Ik weet niet of dergelijke gedachten ooit bij totalitaire ceremoniemeesters zijn opgekomen. Zij moeten ervan overtuigd zijn geweest een volstrekt overtuigend toneelbeeld te hebben geschapen, vrij van elke tegenstrijdigheid. Orde en onwrikbare eenheid: dat was de boodschap die het icoon moest uitstralen. Niet wat er daadwerkelijk gebeurde en wat de (technische) logica daarachter was interesseerde hen, maar het 'plaatje' waarvan de vorm tegelijk de inhoud was.

Waarom dus zoveel microfoons? Omdat daarmee het belang van wat er klonk onderstreept werd - geheel onafhankelijk van de vraag wát er eigenlijk werd gezegd. Zeven microfoons: dat zijn de oren van de hele natie die luistert. En die gedisciplineerd in het gelid staan.

Zou een van die apparaten ook maar iets horizontaler of verticaler zijn opgesteld, dan zou daarmee niet alleen een schrikwekkende individualiteit binnensluipen, maar ook het hele beeld worden verstoord. Alsof van de zuilen van het Parthenon er plotseling één een beetje uit het lood zou staan.

Het volmaakte kunstwerk
Zo maakt op deze iconische plaatjes de politiek plaats voor de esthetiek. Rangschikking, vlakverdeling en mathematische verhoudingen drukken uit dat alles vlekkeloos, evenwichtig en tegelijk streng wetmatig verloopt. Precies zoals volgens de filosoof Immanuel Kant het volmaakte kunstwerk in elkaar steekt. Haal één element eruit weg, aldus Kant, en het is geen meesterwerk meer. Haal de batterij microfoons weg van onder de neus van Kim Jong-Un en het hele beeld valt in duigen.

Alleen de grid van die zeven zwarte streepjes, het enige echt abstracte element in het beeld, brengt er de solide orde van eenheid in aan die het regime wil uitstralen. Daarvoor hoeft in werkelijkheid maar één die microfoons daadwerkelijk te zijn aangesloten. Streng in het gelid dienen zij alleen maar de esthetiek die alles bepaalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden