Zet niet alle kaarten op de boze witte man

Politiek Boze witte mannen lijken het debat te gaan bepalen. Het gevaar is dat jongeren en minderheden hun interesse verliezen.

De verkiezingsoverwinning van Donald Trump in de Verenigde Staten wordt breed geïnterpreteerd als een overwinning voor de 'boze witte man' die door de 'politieke elite' zou zijn genegeerd.

Deze overwinning heeft ook in Nederland geleid tot een debat over de vraag in welke mate de 'politieke elite' zou negeren. Jeroen Pauw had vorige week daarom enkele boze witte mannen en vrouwen uitgenodigd om hun verhaal te horen en beter te begrijpen waarom zij precies zo boos zijn. En Alexander Pechtold was erbij om namens de politieke elite naar hen te luisten. Dit leidde tot een mooie uitzending met interessante inzichten in de aard van hun boosheid, maar toch denk ik dat we de overwinning van Trump anders kunnen interpreteren.

Opvallend was vooral dat niet zozeer meer mensen op Trump stemden - er stemden zelfs minder mensen op Trump dan vier jaar geleden op Mitt Romney - maar dat er veel minder mensen op Hillary Clinton stemden dan vier jaar geleden op Obama. Zij slaagde er niet in de diverse groepen kiezers die Barack Obama had weten te mobiliseren - minderheden, jongeren - naar de stembus te trekken. Enthousiasme leek wel te bestaan voor Bernie Sanders maar niet voor Hillary Clinton.

Niet zozeer de woede van de witte mannen en vrouwen lijkt debet aan de overwinning van Trump als wel het gebrek aan enthousiasme bij deze andere groepen. En dat is eerlijk gezegd sterk vergelijkbaar met wat er gebeurde bij het Brexit-referendum in het Verenigd Koninkrijk. Ook hierbij was er een zeer lage opkomst bij jongeren en kan worden gezegd dat deze lage opkomst eerder dan de boosheid van de witte man de uitkomst van het referendum verklaart.

Contraproductief

De heersende reactie - we moeten allemaal meer aandacht besteden aan de boze witte man - is gevaarlijk en kan zelfs contraproductief werken. Ik kan hier een vergelijking trekken met een situatie die ik zelf vaker tegenkom in het onderwijs.

Wanneer ik les geef zijn er soms enkele studenten die met hun reacties en lichaamstaal aangeven de les volstrekt oninteressant te vinden.Voorheen was mijn neiging om me dan zeer sterk op deze groep te gaan richten in een streven hen er weer bij te betrekken. Het gevolg hiervan was echter vaak dat ik dan de groep die eerst wel betrokken was bij de les kwijtraakte terwijl het niet eens lukte om degenen die ongeïnteresseerd waren erbij te betrekken.

Nu richt ik mij in de les op de studenten die goed voorbereid en geïnteresseerd betrokken zijn bij het onderwijs. Met de ongeïnteresseerden ga ik in de pauze in gesprek en probeer te achterhalen wat er bij hen speelt en hoe ik hen er ook beter bij kan betrekken. Daarmee vang ik signalen op en besteed er aandacht aan maar plaats het niet centraal in de onderwijsbijeenkomst. Zo kunnen politieke partijen ook omgaan met de boze witte man: signalen opikken maar niet centraal plaatsen in het debat.

Goed dat de PVV bestaat

Laat ik duidelijk zijn. Ik vind het goed en zeer belangrijk dat het geluid van de boze witte man gehoord wordt in de politiek. In die zin is het bestaan van de PVV een zeer goede zaak. Deze partij is de spreekbuis geworden voor veel kiezers en deze voelen zich nu toch vertegenwoordigd in Den Haag. En natuurlijk zijn er ook andere partijen zoals de SP die de gevoelens van deze kiezers goed weten te vertolken.

Het is echter geen goed idee dat alle partijen zich nu gaan richten op deze groep en dat het perspectief van deze groep de inhoud van debatten gaat bepalen want het risico bestaat dat dit - net als in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk - leidt tot een afnemende interesse in politiek bij jongeren en minderheden.

De les van Obama - en bijvoorbeeld ook de Canadese premier Justin Trudeau - is dat een positief verhaal voor deze groepen meer aanspreekt dan een strijd om een klein deel van het electoraat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden