'Zet kunstwerk van nationale waarde op lijst'

Advies cultuurraad moet verkoop van erfgoed door musea voorkomen

Er moet een lijst komen van kunstwerken en cultureel erfgoed die absoluut behouden moeten blijven voor Nederland. Een nieuwe erfgoedwet moet deze 'Kerncollectie Nederland' beter beschermen. De Raad voor Cultuur denkt dat zo voorkomen kan worden dat gemeenten stukken uit hun kunstcollecties verkopen. Dat dreigt nu bijvoorbeeld te gebeuren met de Afrika-collectie van het Wereldmuseum Rotterdam.

Dit is één van de veranderingen die de cultuurraad voorstelt in een advies aan minister Bussemaker (cultuur) voor een nieuw museaal stelsel. Alle 442 geregistreerde musea moeten met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bepalen welke objecten in hun collecties van zo'n groot belang zijn dat ze in de Kerncollectie thuis horen.

De minister, die gisteren het advies in ontvangst nam, vindt het een goed plan. Wel waarschuwde ze dat dit geen jarenlange exercitie mag worden. Het Rijk zou de eindverantwoordelijkheid moeten krijgen over de Kerncollectie, die zoveel mogelijk zichtbaar moet zijn in de musea. De cultuurraad vindt dat de museumcollecties nu te ontoegankelijk zijn voor het publiek. Maar 5 procent is zichtbaar, de rest ligt in depots. Dat moet anders, meent ook de minister.

Ze deelt de conclusie van de raad dat musea veel meer moeten samenwerken. Met minder subsidie en meer concurrentie op de vrijetijdsmarkt zullen ze ook wel móeten, aldus de minister. De samenwerking is nu te vrijblijvend, maar wordt vanaf 2017 de norm. Musea zullen veel meer dan nu gebeurt objecten aan elkaar moeten uitlenen, samen moeten aankopen, depots delen, tentoonstellingen maken en samenwerken op het gebied van onderzoek en educatie.

Of onwillige musea een strafkorting boven het hoofd hangt, is nog niet bekend. Vooralsnog denkt de minister eerder aan het belonen van musea die gaan samenwerken in 'ketens'.

Volgens de museumverenigingen hoeft samenwerking niet van bovenaf opgelegd te worden, omdat musea de noodzaak onderschrijven en vaak al samen dingen doen. Directeur Marjan Ruiter van het Zeeuws Museum in Middelburg: "Geen enkel museum zal tegen samenwerking zijn, maar die moet wel voor beide partijen voordeel opleveren. Anders werkt het averechts."

Het Zeeuws Museum wordt in het advies van de cultuurraad als partner gekoppeld aan het Rijksmuseum in Amsterdam. Volgens Ruiter een logische combinatie, omdat beide musea zich richten op het totale palet aan cultureel erfgoed: van beeldende kunst tot gebruiksvoorwerpen en toegepaste kunst. Ruiter: "We hebben al regelmatig contact, maar we zouden op het gebied van onderzoek meer samen kunnen doen. Met onze kleine staf hebben we daar nauwelijks tijd voor."

En wat heeft het Zeeuws Museum het Rijksmuseum te bieden? "We experimenteren veel met de presentatie. Daar zijn we erg flexibel in en misschien wel beter dan het Rijksmuseum." Of directeur Wim Pijbes van het Rijksmuseum dat ook zo ziet, is onduidelijk. Hij wil niet reageren omdat het nog maar om een advies gaat.

Groot museum ontfermt zich over kleintje
Om samenwerking tussen musea af te dwingen, moet het Rijk acht kernmusea aanwijzen die zich ontfermen over acht kleinere regionale en lokale musea, vindt de Raad voor Cultuur. Bij deze acht 'ketens' kunnen zich meer musea aansluiten. Hieronder de suggesties van de raad, al zijn ook nog andere combinaties denkbaar.

cultuurhistorie
Rijksmuseum Amsterdam als kerninstelling met het Zeeuws Museum in Middelburg als partner

oude kunst en kunstnijverheid
Boijmans Van Beuningen in Rotterdam - Groninger Museum

moderne en hedendaagse kunst
Stedelijk Museum Amsterdam - Van Abbe Museum Eindhoven

archeologie
Rijksmuseum van Oudheden Leiden - Drents Museum Assen

volkenkunde en volkscultuur
Volkenkundige combinatie Leiden, Amsterdam - Nederlands Openluchtmuseum Arnhem

media
Beeld en Geluid Hilversum - Museum Meermanno/Letterkundig Museum Den Haag

natuurwetenschappen en techiek
Naturalis Leiden - Continium Heerlen

museale monumenten en sitemusea
Teylers Museum Haarlem - Slot Loevestein Zaltbommel

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden