Zet Janmaat in apart bankje

De auteur is historicus. Hij schreef 'De Centrumpartij: de partij in het aparte bankje' (Utrecht 1990).

JAN DE BAS

Het dalende aantal christenpolitici zorgde tevens voor ruimte aan de rechterkant. De liberalen kwamen nu ook rechts van de voorzitter te zitten.

De politieke orientatie in 'rechts' en 'links' werd het criterium voor de nieuwe indeling. Een tweedeling, die steeds minder representatief werd voor de politieke cultuur in het parlementsgebouw. Steeds wisselende verkiezingsuitslagen zorgden de laatste pakweg twintig jaar voor een geschuif van links naar rechts. Deze politieke cultuur zorgt bij de inrichting van het nieuwe gebouw voor problemen wat betreft de positie van de Centrumdemocraten. Politieke cultuur staat volgens Hans Righart, hoogleraar politieke geschiedenis, voor "de orientatie op politieke objecten" . Anders gezegd: hoe ga je om met zaken als macht, parlement en politieke partijen.

Sinds 1982 zit Hans Janmaat, vertegenwoordiger van een politieke partij met bedenkelijk racistische trekken, in de Tweede Kamer. Vanaf het moment dat hij in de Kamer kwam, aanvankelijk voor de Centrumpartij, discussieren de volksvertegenwoordigers over de vraag welke houding ze tegenover hem moeten aannemen. Zijn partij mag volgens de regels van het politieke bestel meedoen aan de verkiezingen, maar ze wordt sinds ze in de Kamer zit geboycot. De partijen in de Kamer hebben besloten Janmaat niet te groeten, geen motie te ondertekenen die door hem is ingediend en bij commissievergaderingen een plaats naast hem open te laten. Bovendien werd Janmaat op een apart bankje in de Kamer neergezet. Achter de brede ruggen van enkele leden van de PvdA-fractie.

Theo Brinkel, wetenschappelijk medewerker van het CDA, stelt dat "het neerzetten en inrichten van een vergaderzaal een daad van grote symbolische waarde" is. Het neerzetten van Janmaat in een apart bankje zegt veel over de politieke cultuur in Nederland. De CD bevindt zich in de marge van de "politieke arena" .

De cirkelvormige opstelling van de bankjes in het nieuwe gebouw impliceert een saamhorigheidsgevoel. Gezien de plattegrond van de nieuwe Kamer wordt het lastig om Janmaat, in zijn aparte bankje, ergens tussen te proppen. Besloten werd Janmaat toch op te nemen in de cirkelvormige opstelling.

Mijns inziens moet bij de ingebruikneming van de nieuwe Kamer de unieke positie van Janmaat niet vergeten worden. Wat is er symbolischer dan met alle parlementariers bij elkaar te zitten, minus die ene? Pi de Bruijn, architect van het nieuwe Kamergebouw, merkt in Trouw van 25 april op dat ook in deze nieuwbouw tot uidrukking komt dat de architectonische omgeving invloed heeft op het gedrag van mensen. Daarom: zet Janmaat in een apart bankje, schuin achter de andere volksvertegenwoordigers.

Het nieuwe parlementsgebouw moet in de optiek van De Bruijn de politiek dichter bij de burgers brengen. Daarvoor is echter meer nodig. Staatsrechtelijke veranderingen zijn dan noodzakelijk. Niet alleen de politieke cultuur, maar ook de politieke regelgeving, het systeem dient te worden aangepast. Een klein, apart bankje in het nieuwe parlementsgebouw voor de CD is wel een mooie symbolische daad, maar het gaat erom via het politieke systeem de CD aan te pakken.

Want als het politieke systeem goed functioneert, is er helemaal geen apart bankje in de nieuwe vergaderzaal voor de CD nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden