Zet de Statenbijbel uit 1637 op internet (opinie)

Van de Statenbijbel uit 1637 is nog geen digitale versie beschikbaar. Dat belemmert historisch taalonderzoek.

Ieder zichzelf respecterend land zorgt ervoor dat de belangrijkste, vormende teksten voor zijn staatsburgers beschikbaar en toegankelijk zijn. Het belang van de Statenvertaling van de Bijbel – en wel de oorspronkelijke editie uit 1637 – staat buiten kijf. Deze vertaling is door de commissie-Van Oostrom uitverkoren tot een van de ’vensters’ op het verleden die tezamen de historische canon van Nederland vormen.

De taalkundige, cultuurhistorische en religieuze waarde van die bijbelvertaling is onschatbaar. De invloed die deze tekst heeft gehad op de Nederlandse taal, cultuur en het religieuze gedachtegoed is eveneens onschatbaar.

Maar die invloed zou wel geschat kúnnen en zelfs móéten worden. Dat kan echter alleen als de tekst van de Statenvertaling digitaal beschikbaar en doorzoekbaar is.

Ter illustratie: als historisch-taalkundige heb ik het idee dat de invloed van het Duits op de Nederlandse protestantse bijbelvertalingen veel groter is dan tot dusverre werd aangenomen. Dat idee zou ik willen toetsen. Daarvoor moeten de Nederlandse en de Duitse bijbeltekst – die als voorbeeld heeft gediend voor de Nederlandse vertaling – met elkaar worden vergeleken. Wil men dat enigszins systematisch doen, dan zal men de mogelijkheden die de computer tegenwoordig biedt, moeten benutten – en daarvoor moet de tekst digitaal beschikbaar zijn.

De meeste mensen met wie ik spreek over mijn ideeën voor onderzoek, gaan er blindelings van uit dat de tekst van de Statenvertaling voor iedereen beschikbaar ’ergens’ op internet staat. Dat is niet helemaal onjuist: inderdaad heeft het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) plaatjes, foto’s van de pagina’s van de oorspronkelijke tekst van de Statenvertaling, geplaatst op www.bijbelgenootschap.nl/digibi.

Maar daarmee kun je geen onderzoek verrichten. Je kunt niet door de plaatjes heen zoeken naar woorden of begrippen. Je kunt zelfs de tekst niet gemakkelijk lezen, als je niet gewend bent aan het 17de-eeuwse drukwerk en taalgebruik. Er bestaan bovendien verschillende websites met digitale versies van de Statenvertaling, maar daarbij gaat het om 19de/20ste-eeuwse edities van de tekst. Het taalgebruik daarvan is, vergeleken bij de editie uit 1637, stilzwijgend en zonder enige verantwoording ingrijpend herzien en aangepast.

Ik heb allerlei instanties benaderd met het verzoek steun te bieden bij het digitaliseren van de oorspronkelijke editie van de Statenvertaling uit 1637. Iedereen ziet het belang ervan in, maar niemand voelt zich geroepen: het is (te) veel werk (‘een heidens karwei’ volgens één instantie), te duur, er zijn andere prioriteiten, et cetera. Legitieme redenen ongetwijfeld, maar het gevolg is dat er niets gebeurt.

Daarom heb ik besloten om zelf de hand aan de ploeg te slaan en niet langer te wachten totdat een instantie het licht ziet. Ik zal, met ondersteuning van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden, het NBG en de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl), het project ’Digitalisering Statenvertaling 1637’ gaan coördineren.

In de goede traditie van de bijbelvertalingen doe ik een beroep op vrijwilligers – dominees, al dan niet gepensioneerde leraren, neerlandici, taal- of letterkundigen, mensen die enige ervaring hebben met oudere Nederlandse teksten. Wij zullen aantonen dat het met goede wil en noeste vlijt ook zonder overheidssteun moet lukken de bijbeltekst van 1637 binnen een half jaar digitaal beschikbaar te stellen, vooralsnog zonder de uiterst interessante kanttekeningen.

Ik ga ervan uit dat instanties zo enthousiast zullen worden over de digitale bijbeltekst, dat zij vervolgens niet alleen de digitalisering van de kanttekeningen, maar ook die van de ’van nieus [...] oversiene’ tweede druk uit 1657 zullen ondersteunen. Daarna liggen nog te wachten de Liesveltbijbel, de Deux-Aesbijbel, de Mortierbijbel... Kortom: er is werk aan de winkel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden