Zenuwenoorlog na 'Ciskei' woedt voort met acties en beschuldigingen

JOHANNESBURG (AP, Reuter) - De Zuidafrikaanse president F.W. de Klerk heeft ANC voorzitter Nelson Mandela opgeroepen voor gesprekken, om het geweld in het land tegen te gaan. Tegelijkertijd trok De Klerk fel van leer tegen de communisten in de ANC top, die er volgens hem op uit zijn het hervormingsproces te torpederen.

In het 'thuisland' Ciskei, waar maandag zeker 24 doden vielen (sommige berichten spreken van 28 doden) toen veiligheidstroepen het vuur openden op demonstranten, was gisteren de vrede niet weergekeerd. Jongeren voerden met brandbommen aanvallen uit op huizen van veiligheidspersoneel.

Troepen van het thuisland verrichtten op grote schaal huiszoekingen, waarbij zij jongeren die verdacht werden van deelname aan de protestmars van afgelopen maandag in elkaar werden geslagen, aldus ooggetuigen. Gqozo waarschuwde op een persconferentie in de hoofdstad Bisho voor nieuw geweld en zei dat het ANC met opzet geweld van zijn troepen had uitgelokt.

Kerkelijke leiders hebben Gqozo opgeroepen om op korte termijn een referendum uit te schrijven over de toekomst van het thuisland. In principe is hierover al maanden geleden en akkoord bereikt, maar Gqozo zei nu dat het volk van Ciskei daar geen behoefte aan heeft.

Het ANC voert een campagne tegen thuislandleiders die Pretoria welgezind zijn. Dat zijn, naast Mopeli, de leiders van KwaZulu, Ciskei en Bophuthatswana. De Klerk poogt deze leiders in een alliantie te betrekken.

"De hele kwestie van herintegratie van de thuislanden is boven aan de agenda komen te staan. Gqozo gedraagt zich dwaas en het is nu een spoedeisende zaak geworden hem te verwijderen" , zei ANC-woordvoerder Carl Niehaus.

Gisteren voerde het ANC actie tegen het bewind in een ander thuisland, QwaQwa, die vreedzaam verliep. De mars, had tot doel de premier van QwaQwa, Kenneth Mopeli, tot aftreden te dwingen. QwaQwa is een onooglijk 'staatje' bij de Drakenberg, op de grens met Lesotho. QwaQwa betekent letterlijk "blanker dan blank" , een verwijzing naar de kleur van de bergen die het 502 vierkante kilometer grote thuisland domineren.

Naar schatting tweeduizend mensen togen gisteren in alle rust naar Phuthadijhaba, de hoofdstad QwaQwa. De ANC-voormannen Popo Molefe en "Terror" Lekota leidden de betoging. Politietroepen van QwaQwa hielden de betogers nauwlettend in het oog, maar er deden zich geen incidenten voor. Mopeli zei te zullen aanblijven.

Het ANC deelde gisteren na kort intern beraad mee geen plannen te hebben de gesprekken te heropenen, omdat De Klerk 'niets nieuws' biedt om de onderhandelingen te openen, aldus de organisatie. De impasse lijkt daarmee groter dan ooit. De Klerk herhaalde gisteren zijn aanvallen op het ANC. "Het is eenvoudig niet mogelijk over grondwettelijke aangelegenheden te onderhandelen zolang de kwestie van de geweldpleging niet bevredigend is opgelost," aldus De Klerk.

Het ANC trok zich in juni terug uit de onderhandelingen over een nieuwe grondwet en politieke machtsdeling uit protest tegen het geweld in de zwarte woonoorden. Maar achter de schermen werden de contacten met de regering gaande gehouden.

De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Boetroes BoetroesGhali, liet gisteren een korte verklaring uitgaan waarin hij zei de gebeurtenissen in Ciskei te betreuren. Boetroes-Ghali merkte op dat een eerste groep van dertien VN-waarnemers later deze week in Zuid-Afrika zal arriveren. In totaal worden er vijftig waarnemers afgevaardigd.

Ook de Europese Gemeenschap veroordeelde het bloedbad in Ciskei. "Geweld en intolerantie hebben opnieuw onschuldige levens geeist; democratische veranderingen worden opnieuw bedreigd" , luidde het in de EG-verklaring. Het geweld zal worden besproken tijdens een informele bijeenkomst komend weekeinde van EG-ministers van buitenlandse zaken in Groot-Brittannie.

Belgie vond het EG-standpunt kennelijk niet ver genoeg gaan en beschuldigde de Zuidafrikaanse regering ervan geen orde te kunnen houden in Ciskei. Belgie zei in een verklaring dat de regering in Brussel de onafhankelijkheid van Ciskei nooit heeft erkend en daardoor vindt dat de ordehandhaving in het gebied een taak is voor de Zuidafrikaanse regering. "We beschuldigen hen ervan de orde niet te hebben gehandhaafd, niet van het bloedbad zelf" , zei een regeringsfunctionaris.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden