Zendingsgeld als riant salaris voor Amerikanen

De Nederlandse stichting Zending over Grenzen (ZoG) verkeert in crisis. De Raad van Advies en het Comite van Aanbeveling stapten eind vorig jaar op, omdat de Amerikaanse moederorganisatie met geld smeet. Terwijl Oost-Europese projecten met tekorten kampen. De verhoudingen zijn verziekt. De donateurs weten van niks. ,,Als dit wordt gepubliceerd, dan is het over with the mission.''

De inzamelingsactie leverde 25000 kerstpakketten op en veel geld. Toch kampt de Almeerse stichting ZoG - voorheen Vervolgd Christendom - met forse tegenslagen. Vorig jaar verschenen advertenties in NCRV- en EO-gids, om ZoG niet te vergeten in uw testament, zodat het zegenrijke diakonale en zendingswerk voortgang kon vinden. Warm aanbevolen door boegbeeld Sipke van der Land. Die was verbolgen: hij had zich na zijn pensionering vanwege financiële onduidelijkheden gedistantieerd van ZoG.

Volgens de accountantsverklaring in de jaarverslagen deugen de jaarrekeningen, maar vorig jaar startte het Centraal Bureau Fondsenwerving (CBF) een controle die ertoe leidde dat de Commissie Keurmerk tot een 'tussentijdse toetsing' overging. Goede doelen hebben een CBF-keurmerk nodig om te mogen werven. Het CBF controleert of kosten voor het verwerven van fondsen niet uit balans zijn, en of het bestuur wel aan minimale eisen voldoet. Het CBF was gealarmeerd, omdat er twijfels rezen over de bestuurlijke integriteit - er zou sprake zijn van belangenverstrengeling. In maart brengt het CBF verslag uit en zal blijken of het zijn keurmerk aan het ZoG ontneemt.

Het CBF buigt zich niet over de feitelijke besteding van de gelden. De jaarverslagen van ZoG bieden weinig verheldering, al valt dat niet meteen op. Het jaarverslag 1999 meldt slechts dat ZoG 5,2 miljoen euro heeft opgehaald. 'Uitgegeven aan doelstelling': 4,9 miljoen, waarvan 4,1 aan hulpverlening.

Dat stemt de gevers tevreden - maar de werkelijkheid is ingewikkelder en minder rooskleurig. Over de precieze besteding wordt de lezer namelijk weinig wijzer, doordat de Amerikaanse connectie onvermeld blijft. Toch is die niet onbelangrijk, want veel geld gaat naar Mission without Borders International (MWBI), de moederorganisatie van ZoG.

Nederland is veruit de grootste van de twaalf MWBI-deelnemers. In 2002 haalde ZoG 5,4 miljoen euro op, vrijwel de helft van de inkomsten van de MWBI. ZoG zamelt vijf keer zoveel in als de Amerikaanse tak van MWBI.

Van elke euro die ZoG in Nederland ophaalt, gaat volgens een report van Zuid-Afrikaan Billy Temlett, MWBI-baas en ZoG-bestuurslid, bijna de helft naar de bankrekening van MWBI in Almere. Het hoofdkantoor in de Verenigde Staten gebruikt vervolgens ruim dertig procent voor administratie- en kantoordoeleinden. Van elke Nedereuro belandt uiteindelijk dertig cent bij een van de projecten, zoals Roemeense en Moldavische kindertehuizen, christelijke lectuurverspreiding in Oost-Europa en opleidingen van voorgangers in China.

Bij veel van de projecten komt te weinig geld binnen. Een memorandum van de 'Field Director', in bezit van Trouw, wijst op forse tekorten in het vorige jaar. Bulgarije klaagt, Oekraïne, Bosnië, Roemenië, Albanië, Moldavië: allemaal komen ze tekort. Van de 1723000 toegezegde dollars in 2002 zijn er 434000 niet gearriveerd, ruwweg een kwart van het budget dus.

Volgens directeur Hans van den Hoek komt dat door teruggelopen inkomsten vanwege '11 september' en de invoering van de euro.

Ook in de organisatie rommelt het. Zo moest de internationaal penningmeester, tevens ZoG-bestuurslid, opstappen, net als een hoge Britse functionaris. Het had, aldus Temlett, te maken met MWBI-geld dat naar een privérekening was overgemaakt.

De echte problemen zijn van een ander gehalte. Ze hebben de verhouding tussen Nederlandse en internationale bestuurders volledig verziekt.

Dat blijkt uit een e-mailwisseling tussen de huidige ZoG-directeur Hans van den Hoek en Temlett. In de zomer van 2002 verwijt Temlett Van den Hoek dat 'Holland' wel heel veel kost. ,,Holland stort slechts 52 procent'', klaagt Temlett. De kosten, erkent Van den Hoek, zijn inderdaad te hoog ('maar nog steeds conform CBF-normen'), maar kritiek van Amerikanen is het verhaal van pot en ketel. Van den Hoek ontploft: ,,Billy, wíj halen geld op en maken kosten, zodat júllie miljoenen kunnen uitgeven aan veldwerk en HQ (hoofdkwartier, red.). Je moet een koe voeren, om haar te kunnen melken. Je maakt me woest! Sorry dat ik mijn beheersing verlies, maar richt je pijlen alsjeblieft op de kosten in de VS en niet op ons!!''

Er kan, licht hij toe, aan de uitgavenkant nog heel wat gewonnen worden. De topsalarissen zijn torenhoog; anderhalve ton in euro's. Het HQ in Camarillo, Californië, is peperduur; de maandelijkse huurlasten worden becijferd op 45000 dollar. En de MWBI-top reist en verblijft op kosten van de plaatselijke afdeling op zo'n dure manier, dat de Nederlandse afdeling zich afvraagt: ,,Hebben we nog wel enige invloed op jullie wijze van reizen? De hotels die jullie in Amsterdam aandoen zijn erg duur en ik ken betere locaties.''

Nog een kostenpost: een Amerikaans bestuurslid regelde voor Lois Bass, een van de oprichters van MWBI, een aanvullend jaarlijks pensioen van 164000 dollar, tien jaar lang.

Al met al is het Amerikaanse uitgavenpatroon zodanig dat Van den Hoek het 'een verkrachting van de Nederlandse wet' noemt. ,,Als dit wordt gepubliceerd, it is over with the mission.''

M. Stolk, directeur van het CDA-patrijbureau en voorheen lid van de Raad van Advies, wil het nog net geen zelfverrijking noemen, maar de buitenlandse bestuursleden 'sprongen wel erg royaal om met de zendingscenten voor hun eigen salaris'. En de invloed van de grootste donor, Nederland, is te klein.

Als íets schadelijk is voor een speler op de chari-markt, dan is het wel verhalen over graaiende functionarissen die op te grote voet leven. Vermijd, mailt Van den Hoek dan ook aan Temlett, 'negatieve publiciteit'. ZoG slaagt daar zelf wonderwel in: alleen het gedoe rond Van der Land en het CBF-onderzoek halen de pers. En het goede doelenkeurmerk blijft tijdens het onderzoek gehandhaafd.

Van den Hoek reageert gebeten op het uitlekken van de vertrouwelijke e-mails. ,,We zijn boos en verdrietig over die berichten'' - maar ze kloppen wel. Er ís teveel uitgegeven in de VS. ,,In maart lichten we onze donateurs via ons magazine in. Inderdaad, we hebben het eerder niet gemeld. Dat hadden we beter niet kunnen verzwijgen.''

Het nieuwe jaarverslag, verzekert Van den Hoek, geeft wél inzicht in de besteding. Maar van die schatting dat slechts eenderde of nog minder bij projecten terechtkomt, deugt niets. Van den Hoek houdt het op ruim 75 procent, 'voor de prachtige projecten in Oost-Europa én voor bewustwording hier'.

Temlett erkent in een report ('de onderste steen moet boven') dat het kantoor in de Verenigde Staten veel te duur is. Gelukkig, schrijft hij, 'met dank aan God die onze gebeden heeft verhoord', heeft een makelaar twee gegadigden gevonden. De topsalarissen gaan met een kwart naar beneden, kondigt Temlett aan. Meevaller: een van de grootverdieners is in 2002 opgestapt. Het gaat om CEO Scott Bass, hoogste baas en zoon van de oprichters van MWBI. Er zou sprake zijn van cocaïne-gebruik. Bass hield de eer aan zichzelf na verschijning van een rapport van een detective die hem drie dagen lang op kosten van ZoG in Amsterdam had geschaduwd. Van den Hoek ontkent categorisch dat zo'n geheim onderzoek heeft plaatsgevonden - maar Trouw beschikt over het (klungelige) rapport.

Verder, belooft Temlett, snijdt de organisatie in de kosten, met als beoogd resultaat een totale besparing van 49 procent op de kosten in de VS in 2003. En er moeten meer fondsen geworven worden, zodat de financiële toezeggingen aan projecten in Oost-Europa netjes maandelijks worden overgemaakt.

Dat is gelukt, zegt Van den Hoek, ,,we hebben Amerika geëlimineerd: eerst zaten er 25 mensen, nu nog drie.'' Van het kantoor is MWBI 'bijna af'. En de verplichtingen aan projecten worden keurig nagekomen.

,,Alles is nu beter.''

Niet iedereen heeft vertrouwen in die verbeteringen. Behalve algemeen secretaris van ZoG, Sipke van der Land, stapte ook Stolk op, als lid van de Raad van Advies. Stolk: ,,De hele Raad vertrok. En het enige Nederlandse bestuurslid. En vrijwel het voltallige comité van aanbeveling'', met kanonnen als Nel Benschop, Dick Passchier en Jos van Manen Pieters.

Van den Hoek pareert: ,,Die meneer Stolk moet u niet geloven. Hij weet ons kantoor niet eens te vinden. Majoor Bosshardt zit nog steeds in het comité van aanbeveling, de anderen waren gewoon te oud.'' Met alle ophef 'heeft het niets te maken'. O ja, Jan Vayne en Berdien Stenberg bevelen nu ZoG aan.

Stolk gelooft weinig van het nieuwe optimisme vanuit Almere. ,,De nieuwe MWBI-directeur P. van der Bijl is dezelfde persoon die recent met een gouden handdruk was weggestuurd bij ZoG. Zo ga je toch niet met zendingsgeld om?''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden