Zendelingen van de haat

Amerikaanse fundamentalistische christenen vormen de drijvende kracht achter de anti-homowet in Oeganda. Hoe gaan zij te werk?

Scott Lively krabbelt terug. De Amerikaanse evangelische voorganger wordt gezien als een van de geestelijke vaders van de anti-homowet die de president van Oeganda deze week heeft ondertekend. Wie in bed wordt betrapt met iemand van het eigen geslacht, krijgt voortaan veertien jaar cel. Bij 'recidiverende' homoseksuele handelingen spreekt de wet van 'verzwaarde homoseksualiteit', waarop levenslange opsluiting staat. Hetero's kunnen in de cel belanden als ze nalaten om homo's te verklikken. In een eerder wetsvoorstel was er nog sprake van dat homo's de doodstraf zouden kunnen krijgen.

De homodiscriminatie die uit de wet spreekt, wordt toegeschreven aan de zendingsarbeid van fundamentalistiche Amerikaanse christenen, zoals Scott Lively. Maar, schrijft hij in een verklaring als reactie op de nieuwe wet, van hem hoeven homo's niet de cel in. Als de Oegandese regering de bevolking wil beschermen tegen homoseksualiteit, moet ze homo's niet opsluiten maar genezen.

In maart 2009 bezocht Lively samen met zijn landgenoten en geestverwanten Caleb Lee Brundidge en Don Schmierer Kampala, de hoofdstad van Oeganda. Op uitnodiging van pastor Stephen Langa, verbonden aan het Oegandese Family Life Network, spraken de drie (met de bijnaam 'haatzendelingen') in het Triangle Hotel enkele duizenden toehoorders toe. Onder hen politieagenten, leraren en politici, zoals parlementslid David Bahati.

De drie Amerikaanse sprekers werden aangekondigd als deskundigen op het gebied van homoseksualiteit. Hun toespraken hadden gemakshalve één overkoepelend motto meegekregen: 'Het onthullen van de waarheid achter homoseksualiteit en de homoseksuele agenda'. Het publiek kreeg te horen dat homo's uit zijn op wereldheerschappij, waarbij hun zedeloosheid de nieuwe norm wordt. Verder zouden homo's een bedreiging voor de samenleving vormen, omdat ze verantwoordelijk zijn voor echtscheidingen, kindermisbruik en hiv-besmettingen. Het toestaan van homoseksualiteit, stelden de drie Amerikanen, staat gelijk aan het accepteren van kindermisbruik of seks met dieren. Zelfs abortus zou een uitvinding van homo's zijn, omdat de mogelijkheid daartoe leidt tot promiscuïteit die gezinnen verwoest. Uiteindelijk, vertelde Scott Lively, zijn homo's eropuit om kinderen de homoseksualiteit in te lokken. En daarom moeten homo's koste wat kost tegengehouden worden.

Doodstraf
Een van de aanwezige politici begon te roepen: hoogste tijd dat de bestaande anti-homowetgeving in Oeganda (daterend uit de Brits-koloniale tijd) werd aangescherpt. Pastor Langa was enthousiast en organiseerde een vervolgbijeenkomst. Er waren juristen bij en ambtenaren en aan het eind van de dag stond er een voorstel voor een wetswijziging op papier: op homoseksualiteit zou voortaan de doodstraf moeten staan. In november 2009 diende David Bahati het voorstel officieel in. Een paar maanden later vertelde hij een Amerikaanse journalist over zijn drijfveren. Het ging hem niet eens zozeer om homoseksualiteit op zichzelf, zei Bahati. Homoseksualiteit zag hij als symptoom van een groter kwaad: dat de mens denkt dat hij Gods geboden niet hoeft na te leven .

Bahati voelde zich hoogstpersoonlijk geroepen daarin verandering te brengen. Hij had God eens heel dichtbij ervaren, in 2004, aan de vooravond van zijn vertrek naar de VS. Hoewel Bahati een goede baan had als accountant, meende hij dat God 'meer' van hem verlangde. Op aanraden van vrienden ging hij een opleiding volgen aan het Leadership Insitute in Arlington, Virginia. Daar worden conservatieve activisten klaargestoomd. Kort voor vertrek las Bahati in de Bijbel, en het was alsof Jezus zelf de woorden uit Jesaja voor hem oplichtte: "Daarop hoorde ik de stem van de Heer zeggen: 'Wie zal ik sturen? Wie kan namens ons gaan?' Ik antwoordde: 'Hier ben ik, stuur mij.'" Bahati wist wat God van hem vroeg: Oeganda moest een voorbeeld voor de wereld worden.

In Amerika werd Bahati voorgesteld aan leden van The Family. Een schimmige organisatie, opgericht in 1935, die mensen uit het openbaar bestuur de mogelijkheid biedt om gezamenlijk hun geloof te beleven. Wie lid wil worden moet geheimhouding beloven - omdat de Bijbel stelt dat je goede werken in stilte moet verrichten, en om delicate diplomatieke betrekkingen niet te schaden. Eén keer per jaar, op de eerste donderdag van februari, treedt de organisatie naar buiten met het Nationale Ontbijtgebed in Washington. Iedereen die ertoe doet in christelijk en politiek Amerika wil daar gezien worden, vooral omdat de president van de VS traditioneel ook aanwezig is.

Maar naast bijbelstudie en gebedskringen biedt The Family volop mogelijkheden tot netwerken. David Bahati werd er met open armen ontvangen door conservatief-christelijke voorlieden die Oeganda al op het oog hadden. Want: in Afrika groeit het christendom, vooral in de evangelische en pinkstervariant. Maar voor de hele breedte van het Amerikaanse christendom (van radicaal rechts tot gematigd episcopaal of presbyteriaans) zijn de Afrikaanse kerken interessante partners. Ze zijn theologisch orthodox maar sociaal liberaal. In hun strijd tegen armoede vinden ze aansluiting bij progressieve westerse kerken, en hun orthodoxe ethiek wordt door Amerikaans rechts omarmd.

Neem Rick Warren. De predikant is bekend van de inauguratie van president Obama in 2009, toen hij een gebed uitsprak. Warren is ook bekend van de 'Doelgericht'-methode, een wereldwijde evangelisatiecampagne. In Rwanda, Kenia, Nigeria en Oeganda doet Warren grootschalige hulpprojecten ter bestrijding van armoede, ongeletterdheid en aids. Daar wordt hij om geprezen, mede omdat hij samenwerkt met lokale religieuze leiders. Maar met die samenwerking helpt hij - wellicht onbedoeld - ook de orthodoxe ethiek van deze leiders in het zadel; bijvoorbeeld dat homoseksualiteit moet worden bestraft.

Homoporno
Hoewel, onbedoeld - Warren werkte jarenlang nauw samen met de Oegandese pastor Martin Ssempa, altijd al een fervent anti-homoactivist. In preken spreekt hij zijn gruwel uit over homoseksualiteit en betuigde hij steun aan het wetsvoorstel van David Bahati. In 2010 zette hij zijn betoog kracht bij door tijdens een kerkdienst expliciete homoporno te vertonen - opdat een ieder zou weten wat homoseksuelen precies doen. Rick Warren had toen al met hem gebroken, maar niet lang daarvoor was Ssempa nog bij Warren te gast in zijn Californische megakerk. Warren brak niet met Ssempa omdat hij vindt dat homo's dezelfde rechten hebben als hetero's. Het is meer de ondiplomatieke manier van optreden die hem (met zijn goede contacten met Obama) slecht uitkomt.

Anderen hebben minder moeite met rabiate Oegandese geestelijken. Mannen als Scott Lively, Caleb Lee Brundidge en Don Schmierer zoeken in landen als Oeganda steun bij kerkleiders voor de culturele oorlog die ze in eigen land uitvechten. Met geld en goederen wordt steun gekocht, om zo sterker te staan tegen liberale invloeden (lees: voorstanders van gelijkheid tussen hetero's en homo's) in de VS. Dat is nodig, want als het christendom verzwakt, zal de islam Amerika overnemen.

De Oegandese geestelijken laten zich voor het karretje van de Amerikaanse fundamentalisten spannen omdat die geen verantwoording vragen van hun gedoneerde geld - in tegenstelling tot de 'linkse' kerk, die bekendstaat als bureaucratisch en op de penning. Daarnaast krijgen ze het gevoel dat ze ertoe doen: hun mening telt blijkbaar in de wereld. En wanneer ze als voormalige kolonie het Westen een lesje kunnen leren in 'morele zuiverheid' en 'puur christendom', zullen ze dat niet nalaten.

Ondertussen zijn de homo's de verliezers. Scott Lively vermoedt dat het allemaal wel los zal lopen in Oeganda, zei hij. Parlementslid Bahati wees erop dat zijn wetsvoorstel (afgezwakt, de doodstraf is komen te vervallen) langs democratische weg is goedgekeurd - meer kan het Westen toch niet wensen?

Wie zijn de andere haatzendelingen?
Don Schmierer

Zendeling Don Schmierer krijgt sinds 2009 veel lelijks over zich heen gestort. Zelf roept hij in alle toonaarden dat hij de Oegandese homowet nooit had kunnen voorzien. "Absoluut verschrikkelijk", zei hij in 2010 toen bekend werd dat het bewind van president Museveni de doodstraf wilde stellen op homoseksuele handelingen. "Sommigen van de aardigste mensen die ik ooit heb ontmoet, waren homoseksuelen."

Schmierers organisatie Exodus International staakte juni vorig jaar haar activiteiten, met een diep excuus aan alle homoseksuele, lesbische en biseksuele mensen. Vanaf 1976 had de organisatie geprobeerd via een 'holistische benadering' homoseksualiteit te 'genezen'. Maar ze was tot de conclusie gekomen dat dat in 99,99 procent van de gevallen uiteindelijk niet was gelukt.

In een video op internet van voor de ommezwaai van Exodus International vertelt Schmierer anekdotes over zijn successen bij homo's, die hij weer op het 'rechte' heteroseksuele pad wist te brengen. Hij geeft eigenlijk heel goede adviezen aan ouders. Een kind mag nooit het gevoel krijgen dat ouders het afwijzen. Zelf had hij een ongetwijfeld liefhebbende vader, maar nooit kreeg hij een compliment van hem. Fout! Luister naar je kinderen, is zijn advies, niet alleen naar de feiten die ze meedelen, maar ook naar de emoties die in hun woorden doorklinken. Tegen een beroepsmilitair zei hij dat hij moest ophouden zijn kinderen te behandelen als rekruten. En maak de kinderen vooral ook duidelijk dat er altijd een vader is die wel echt luistert, de hemelse vader.

En dan komt Schmierers verlossende woord: als je je kinderen nou maar op de juiste manier behandelt, dan 'wandelen ze vanzelf weg van de homoseksualiteit'.

Critici wijzen erop dat mensen als Schmierer hun opvattingen over homoseksualiteit min of meer veilig in Amerika kunnen uiten, in elk geval zonder de angst dat er meteen een pogrom losbarst tegen homoseksuelen, omdat er in de VS altijd krachtige tegenspraak is. In Oeganda zijn die tegenkrachten zwakker.

Caleb Lee Brundidge

De Afro-Amerikaane Caleb Lee Brundidge woont in New Jersey. Naar eigen zeggen was hij ooit homo, maar is hij nu 'vrij van homoseksuele begeerten' en zijn 'autentieke zelf'. Caleb is betrokken bij ten minste twee organisaties: de International Healing Foundation (IHF) in Washington DC en Extreme Prophetic Ministry (XP) in Phoenix, Arizona.

De International Healing Foundation is opgericht in 1990 door Richard Cohen, Calebs mentor, een van de grote goeroes op het terrein van homogenezing in de VS. Cohen heeft een therapie ontwikkeld voor mensen die lijden aan, zoals hij het consequent noemt, 'unwanted same-sex attraction' (SSA). Homoseksualiteit is niet aangeboren, is ook geen simpele keuze, maar eigenlijk vooral het gevolg van een slechte jeugd.

De Extreme Prophetic Ministry is een zeer charismatische pinksterclub die wordt geleid door Patricia King en is opgericht in 2004. Ze komt voort uit de 'Christian Services Association' (opgericht in Canada in 1973 en in de VS in 1984). Caleb hoort bij de intimi van King. Hij zit in het 'Evangelism and Intercession Team' van XP. In een youtubefilmpje wordt verhaald hoe hij samen met een andere XP'er langs mortuaria in Arizona gaat om doden op te wekken. Ook treedt Caleb vaak op als aanbiddingsleider. Hij is expert in vlaggenzwaaien en heeft zijn eigen aanbiddingsmethode, 'Extasis Worship'. Hij is een dj en mixt techno met worship in een soort gekerstende pagaanse dans in club 'Mysterio'.

Caleb reist veel rond, zowel om als genezen homo getuigenissen te geven, als om aanbidding te leiden, maar hij lijkt geen grote vis, eerder een adjudant. Hij werd naar Oeganda gestuurd door Richard Cohen van IHF als gezant voor deze organisatie. Toen een maand na de conferentie in Kampala de antihomowet door het Oegandese parlement kwam, nam Cohen nadrukkelijk afstand van die wet in een brief aan het Oegandese parlement.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden