Zen kan de gezondheid schaden

Zen is ongezond, maar mediteren bevordert de nachtrust. Een symposium over zen, met ruimte voor gezonde zelfkritiek.

Zen en Gezondheid, hebben die twee iets met elkaar te maken? Volgens Edel Maex niet. De Antwerpse psychiater sprak gistermiddag op een symposium van Zentrum dat gehouden werd in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht.

Voor 95 euro konden zenliefhebbers vier lezingen horen over zenkoken, zenwonen, en zenmediteren. Allemaal manieren om gezonder te worden.

En de deelnemers kregen een boek over zen en levenskunst op de koop toe.

Volgens zencoach Rients Ritskes zijn zenners uitgeslapen types. ,,We hebben meer controle over ons slaapgedrag. Na het mediteren slaap ik goed in. En als ik langer mediteer word ik alert.''

Door te mediteren denkt Ritskes invloed te krijgen op het melatoninegehalte in zijn bloed. Piloten slikken het stofje graag tegen jetlags en andere slaapproblemen. Ritskes zit liever twintig minuten stil op zijn kussen.

Hoe weet Ritskes dat de melatonine gereguleerd wordt door het mediteren en niet door af en toe niets doen? Noorse wetenschappers van het academisch ziekenhuis in Oslo publiceerden in maart een onderzoek over melatonine en meditatie, waarin ze keken of rust dezelfde invloed op het melatoninegehalte had als meditatie.

De trouwe zenbeoefenaars hadden ruim vijftig procent meer melatonine in het bloed dan de niet-zenners. Dat zou betekenen dat het slaapgedrag inderdaad beter gereguleerd is.

De psychiater Edel Maex zegt dat zen pas in de laatste plaats om gezondheid draait. Hij geeft zelf cursussen voor stressreductie aan psychiatrische patienten. Maar die oefeningen noemt hij 'meditatie', geen 'zen'.

Hij stoort zich aan de 'allesoverheersende gezondheidswoede' van deze tijd, waar hij nu ook al zen aan ten prooi ziet vallen. Het herinnert hem aan Chinese keizers, die in de tijd dat het boeddhisme in hun land arriveerde druk verwikkeld waren in de zoektocht naar een onsterfelijksheidselixer. Gezondheid is wel belangrijk, zegt Maex. Maar een concentratie op 'mijn gezondheid' vergroot volgens de psycholoog juist het egocentrisme dat boeddhisten af willen leren.

Uit een Nederlands onderzoek van begin dit jaar blijkt dat religie psychische problemen kan veroorzaken wanneer de zieke blijft steken in een 'waarom-ik-vraag' aan God. Volgens Maex is 'waarom ik?' vanuit de zen een absurde vraag.

,,Lijden is in het boeddhisme een gegeven. Het gaat niet om waar het vandaan komt, maar hoe je je ervan bevrijdt.'' In die bevrijding schuilen ook de gevaren van zen voor de gezondheid: ,,Zen maakt je gevoeliger en kwetsbaarder. Je kan niet meer vrijblijvend naar de geluiden van de wereld luisteren. Je lijdt mee. Dat is de consequentie van een grotere openheid en intimiteit met de werkelijkheid.''

De psychiater heeft het er voor over. Openheid is volgens hem voorwaarde voor mededogen. Wel waarschuwt hij het publiek. ,,Zen kan uw gezondheid schaden. Of dat een reden is om door te gaan of te stoppen laat ik aan u over. Maar, zoals mijn meditatieleraar zijn lezingen vaak begon: 'U kunt nu nog weggaan'.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden