Zelfstandige gymnasia zijn niet per se de beste

Waarom zijn zelfstandige gymnasia zo populair? vraagt docent klassieke talen John Bel zich af. Dat ze 'de beste scholen van het land' zijn staat allerminst vast.

Over enkele weken moeten de leerlingen van groep acht zich inschrijven op een middelbare school. Zelfstandige gymnasia mogen zich al jarenlang in een grote belangstelling verheugen. En ze hebben daar een duidelijke verklaring voor. In een filmpje op de site van de Stichting het Zelfstandig Gymnasium (SHZG) noemen ze zichzelf 'de beste scholen van Nederland'.

Dat zelfstandige gymnasia in het algemeen kleinschaliger zijn dan scholengemeenschappen wil ik niet betwisten, wel dat leerlingen op die grote scholen automatisch 'een nummer' zouden zijn. En zo is het ook onjuist dat zelfstandige gymnasia met kop en schouders boven de 'leerfabrieken' uitsteken.

Op de site van het SHZG staat een vergelijking van de gemiddelde cijfers voor het Centraal Examen, van de zelfstandige gymnasia en van het landelijke vwo. De eerste reeks komt van de gymnasia zelf, de tweede van de Onderwijsinspectie. En zo op het oog scoren die gymnasia hier en daar iets hoger. Maar zeker niet in de volle breedte. In klassieke talen, toch de core business van gymnasia, is zelfs geen verschil te bespeuren. Dus wat is deze vergelijking waard?

Appels met peren

Eigenlijk niks. Want hier worden appels met peren vergeleken. Wie echt wil weten hoe goed een school is, moet de prestaties meten van de leerlingen van zelfstandige gymnasia en die vergelijken met de prestaties van leerlingen van de gymnasiumafdelingen van scholengemeenschappen.

Dan krijg je vermoedelijk een heel ander beeld. Want de gymnasiumleerlingen van mijn eigen school scoren op het Centraal Eindexamen voor alle vakken samen gemiddeld 0,6 punt hoger dan de atheneumleerlingen. Dat is een gigantisch verschil en een groter verschil dan je ziet op het overzicht van de SHZG.

Jammer genoeg wordt niet overal systematisch bijgehouden hoe leerlingen van verschillende vwo-afdelingen op een scholengemeenschap presteren. Maar het lijkt geen wilde voorspelling dat de leerlingen van de gymnasiumafdeling van een scholengemeenschap minstens zo goed en misschien zelfs wel beter presteren dan de 'echte' gymnasiasten.

Om de vergelijking eerlijk te maken, zou je ook 'doorstroomgegevens' moeten vergelijken. Op scholengemeenschappen gaat lang niet iedereen die op het gymnasium begint, ook op voor het eindexamen gymnasium. Zo'n leerling zal bijvoorbeeld gedurende zijn schoolcarrière switchen naar 'gewoon vwo', dus zonder klassieke talen. Maar van zelfstandige gymnasia vertrekken er ook leerlingen naar het atheneum verderop in de stad. En hoe zit het met de zittenblijvers op deze gymnasia? Mogelijk gebeurt dat vaker dan op een scholengemeenschap; duidelijke cijfers ontbreken.

Geweigerd

Feit is dat er scholengemeenschappen zijn waar leerlingen een gymnasiumdiploma weten te behalen, hoewel zij eerder op een zelfstandig gymnasium als leerling zijn geweigerd. Enkele jaren geleden werkte ik op zo'n school waar verscheidene leerlingen van mijn bovenbouwklas ooit terechtkwamen met een Cito-score onder de 545, de score die veel zelfstandige gymnasia hanteren als toelatingseis. Dankzij hun prestaties in de brugklas kwamen zij alsnog in de tweede klas gymnasium terecht.

Daar staat tegenover dat een school als het Erasmiaans Gymnasium in Rotterdam enkele jaren lang zo'n toevloed van aanmeldingen had dat deze school het zich kon permitteren vrijwel alleen leerlingen met een Cito-score van 548-550 aan te nemen. Je zou verwachten dat zulke leerlingen dan bij hun examen alleen maar achten en negens scoren, maar dat is helaas niet zo.

Zijn zelfstandige gymnasia dus gewoon de beste scholen? Het antwoord daarop is wel wat ingewikkelder dan deze scholen zelf willen doen geloven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden