Zelfspot: een schaars, maar sterk wapen in de politiek

Humor tijdens een debat in de Tweede Kamer, het komt voor. Maar zelfspot, de politicus die bereid is zichzelf te kijk te zetten? Ooit merkte oud-VVD-leider Hans Wiegel in het weekblad Opzij op dat dat slechts weinig politici gegeven is. "De beste grappen zijn die met zelfspot. Een grap ten koste van een ander is eigenlijk geen goeie grap, een grap ten koste van jezelf is veel leuker. Maar dat kunnen niet veel mensen, die vinden zichzelf veel te belangrijk."

Fijn dus dat de politiek sinds de benoeming van Eric Wiebes vorig jaar tot staatssecretaris van financiën een zelfspotter rijker is. Carola Schouten van de ChristenUnie kan erover meepraten. Onlangs, tijdens een overleg over het belastingplan, noemde Wiebes haar per ongeluk mevrouw Scholten. Toen hij zich realiseerde dat hij zich vergiste, loste hij het elegant op. "Dan mag u mij een keer kwibus noemen."

Zandkorrel op het strand

Het eeuwige verhaal is dat het vooral linkse politici ontbreekt aan humor en zelfspot. Zij hebben immers een missie te volbrengen en daarbij past geen relativering. Daarentegen zouden katholieke politici meesters zijn in het relativeren van het politieke bedrijf. Zo kon Joop den Uyl, premier en politiek leider van de PvdA in de jaren zeventig, de milde humor van zijn grote rivaal van het CDA, Dries van Agt, vaak niet volgen. Van Agt zelf zei daarover: "Mijn ietwat zelfrelativerende zelfspot, van ach, wij zijn maar als een zandkorrel op het strand van de geschiedenis - daar wist Joop absoluut geen raad mee. Dat vond hij verschrikkelijk."

Ook Van Agts verre voorganger als premier, de katholiek Piet de Jong, gebruikte zelfspot als wapen. Toen zijn partijgenoot Veldkamp in 1967 liet weten geen minister te willen zijn 'onder die halfgekke schout-bij-nacht' antwoordde De Jong: "Dat valt me nog mee, want ik ken ook mensen die me helemaal gek vinden. En overigens ben ik slechts kapitein-ter-zee". Dat dergelijke humor niet is voorbehouden aan katholieke politici bewees de vorige premier, Jan Peter Balkenende. Hij poseerde ooit naast een poster van Harry Potter, met daaronder: "Zoek de verschillen."

Katholieke boef

Jawel, ook ter linkerzijde zijn er politici die de draak met zichzelf kunnen steken. Peter Lankhorst (GroenLinks) zei ooit: "Ik herken een politicus direct als een katholieke boef. En ik kan het weten. Want ik ben er zelf een."

Van de huidige politici moet de VVD'er Fred Teeven, oud-staatssecreteris van justitie, zeker worden genoemd. In een interview met deze krant, in 2013, zei hij dat hij een goede kop heeft voor cartoons. Als voorbeeld liet hij een spotprent zien, waarop een VVD'er en een PvdA'er, coalitiegenoten, groot staan afgebeeld. Teeven: "En ik klein en dik ertussenin. Mijn benen zijn met elektronische enkelbanden aan de anderen vastgeketend. Dat vind ik geweldig bedacht."

Teeven wist verder: "Zelfspot relativeert. Als je jezelf in de maling neemt, hoeft een ander het niet te doen. Wel zo prettig."

Terug naar Wiebes. Zijn eerste relativerende opmerking maakt hij direct al bij zijn debuut in de Kamer. "Voorzitter. Mijn eerste debat gaat direct over mijn favoriete onderwerp: het belastingverdrag met Ethiopië."

Politici met zelfspot

1.Sybrand Buma (CDA)

2.Fred Teeven ( VVD)

3.Eric Wiebes ( VVD)

Redactie: Nicole Besselink, Wilfried van der Bles, Bart Zuidervaart

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden