Zelfschrijver worden

Honderden amateurschrijvers bezoeken morgen de Nederlandse Schrijfdag in Den Haag. Daar leren ze dialogen schrijven, personages uitdiepen, spanning opbouwen en perspectief gebruiken. Maar het echte werk moet thuis gebeuren: in de vakantie, in stilte, naast het werk. Wat drijft de schrijver? En welke offers vraagt Het Boek? Drie amateurschrijvers over hun passie, hun onzekerheid en de kick: ,,Je bent als schrijver een beetje God.''

Ze schrijft letterlijk overal: op het toilet, in de auto, voor de televisie, op een druk bezocht verjaardagsfeest. Natasza Tardio (33) is bezeten van schrijven.

In haar nieuwbouwwoning in Purmerend laat ze dikke mappen met zelfgeschreven verhalen zien. Honderden A4'tjes tikte ze de afgelopen twee jaar vol, op haar laptop en haar iPaq:,,Ik heb daar eigenlijk nooit zo bij stilgestaan, maar misschien ben ik wel geobsedeerd door schrijven.'' Naast haar fulltime rechterhandfunctie bij een relatiegeschenkenbedrijf werkt zij zo'n 40 uur per week aan haar verhalen en een roman. Daarnaast is ze ook nog moeder van twee kinderen. Hoe ze dat allemaal combineert? Haar man zorgt voor het eten, haar vrienden tonen veel begrip. En zelf is Tardio zeer gedisciplineerd: ,,Ik ben een kei in organiseren, ik wil alle vrije tijd gebruiken om te schrijven.''

Tardio heeft niet alleen haar leven, maar ook haar roman strak gestructureerd. Op tafel ligt de blauwdruk, een gedetailleerd schrijfplan waarin ze elke alinea met kernwoorden heeft afgebakend. Inmiddels heeft ze ook de eerste versie van haar boek afgerond en is ze druk aan het herschrijven. 'Ik ben geboren in Disneyland', zo heet haar roman voorlopig. Het is een heftig, gedreven verhaal over de dunne scheidslijn tussen goed en kwaad. En over een jong meisje dat door haar vader en andere mannen wordt misbruikt. Geen makkelijk onderwerp, dat realiseert Tardio zich terdege: ,,Maar dat is nog geen reden om het niet te schrijven.'' Waarom ze het dan wél moet schrijven? Niet om therapeutische redenen, verzekert Tardio. Al put zij voor dit boek ook uit haar eigen ervaringen, een groot deel is nog steeds fictie. Ze schrijft omdat ze niet anders kan, omdat elk verhaal in haar zit en er dringend uit moet: ,,Het zit in mijn hoofd, ik droom ervan, het is een levend iets totdat het klaar is.''

Ook organisatieadviseur Pieterjan van Delden (54) neemt zijn verhalen wel eens mee naar bed: ,,Ik lig er soms wakker van, ik word zo door die verhalen gegrepen.'' In een statig kantoor aan de Utrechtse Maliebaan vertelt hij over zijn schrijverschap, dat voor het eerst echt vorm kreeg tijdens een sabbatical in 2002. Maar schrijven zat al langer in zijn levenslijn, vertelt Van Delden: ,,Ik heb het altijd in een klein vakje in mijn geest gezet.'' Eerder schreef hij veel over zijn vak - managementboeken, artikelen voor Intermediair. Maar nu werkt hij in zijn weekeinden en vakanties aan een verhalenbundel, die deze zomer klaar moet zijn. Zijn thema is 'het drama in organisaties', zijn inspiratie doet hij dagelijks op in zijn werk: ,,Er is he roïek in organisaties, mensen worden er gemaakt en gebroken. Boeken gaan vrijwel altijd over privé-situaties. Maar voor sommige mensen is hun werk existentieel belangrijker dan hun privé-leven.''

,,Ik heb mezelf tien jaar gegeven om schrijver te worden'', vertelt copywriter Theo Hendriks (44). Hij zit op de bank in zijn Amsterdamse pakhuisappartement, gebaart met zijn handen als hij over zijn passie praat. Sinds september volgt hij naast zijn baan bij een communicatiebureau een opleiding aan de Schrijversvakschool in Amsterdam. Ruim 20 uur per week wijdt hij aan creatief schrijven, aan het 'vanuit gelaagde karakters scènes maken'. En dat valt nog helemaal niet mee: ,,Mijn eerste verhalen waren van een soort Bret Easton Ellis-achtige leegheid, maar dan heel slecht.'' Inmiddels is Hendriks 'hard op weg naar het vinden van zijn thema', dat verband houdt met het hedonistische, narcistische fin de siècle-gevoel. Hij geeft zichzelf rustig de tijd om dat verder te onderzoeken: ,,Ik verwacht echt niet binnen drie jaar te debuteren, zeker niet. Schrijven is een ambacht dat je moet leren.''

Drie heel verschillende schrijvers, met verschillende thema's, achtergronden en schrijfstrategieën. Maar ze delen de drive, de ambitie om het schrijven echt te leren. Dat doen ze op school, tijdens cursussen of in alle eenzaamheid thuis achter de computer. Schrijfdocenten reageren op hun verhalen; collega-schrijvers, vrienden en partners doen dat ook. Kritiek wordt gewogen en verwerkt, de tekst nog eens herschreven. En dan stuiten Tardio, Hendriks en Van Delden onherroepelijk op dezelfde vraag: hoe goed is hun schrijfwerk?

Hendriks lijkt precies te weten wat er aan zijn verhalen schort: ,,Ik vind mijn werk nog niet goed genoeg. Er zit vaart in, ironie, het is vlot, ik heb ook lengte. Maar mijn personages zijn niet gelaagd, ik leg te veel uit, er zit nog geen echt conflict in.'' Kritiek krijgen vindt hij niet zo leuk, hij geeft zijn critici vaak pas na een dag gelijk. Maar Hendriks leert wel van hun commentaar, realiseert zich dat hij eerst de techniek moet leren beheersen. Zijn creatieve leerproces heeft overigens nu al een positief effect op zijn werk als copywriter: ,,Ik ben veel beter, overtuigder gaan schrijven, ik durf mijn woordenschat meer toe te passen.''

Van Delden voelt zich zeker over zijn taal ('eenvoudig, toegankelijk') en zijn personages. Veel moeilijker vindt hij het bedenken van een goed plot, het aanbrengen van een consequente spanningsboog. Van zijn vrienden leert hij het meest: ,,Daar krijg je keihard commentaar van, ze sparen je niet. Die tekst heeft voor hen geen enkele autoriteit, ze denken niet: dit is literatuur.'' Geen eerbiedige complimentjes dus, maar schrijfadviezen van lezers.

Ook Tardio heeft een goede vriend die al haar werk leest. Maar ze is vooral haar eigen criticus: ze schaaft en schuurt en schrapt soms halve hoofdstukken: ,,Je moet leren om kritisch te zijn voor jezelf, het is één groot leerproces. Dat is misschien wel het grootste geschenk dat je krijgt van het schrijven.''

En dan na al dat leren, schrappen en schrijven is het manuscript af, de schrijver klaar. Alleen ligt er dan nog steeds geen boek. Hoe belangrijk is het voor de amateurschrijvers om een uitgever te vinden?

Ze zijn zich alle drie bewust van de boekenberg, de enorme concurrentie, de grote kans om afgewezen te worden. Volgens Stichting Schrijven heeft Nederland maar liefst één miljoen inwoners met serieuze schrijfambities - en slechts een enkeling ziet zijn boek in een erkend kaftje verschijnen. Maar Tardio houdt de moed erin: ,,Dat betekent dat er 15 miljoen mensen zijn die géén schrijver willen worden. Er zijn ook 6 miljard mensen op de wereld en er is nog steeds genoeg lucht om te ademen.''

Ze zijn gewaarschuwd maar vastbesloten: eens begint hun tocht langs de uitgeverijen. Tardio is nu bijna zo ver, Van Delden hoopt op deze zomer, Hendriks stelt zich nog terughoudend op. Maar ooit doen ze het alle drie: manuscript opsturen, nabellen, afwachten, hopen. Dat er zoveel schrijvers tevergeefs leuren met hun boek, weerhoudt ze vooralsnog niet. Van Delden: ,,Het maakt je wel bescheiden. Maar het is ook geen reden om het niet te doen.'' Tardio gaat sowieso door met schrijven: ,,Als je ophoudt omdat je boek niet wordt gepubliceerd, dan is schrijven niet je passie.'' Maar ook al is schrijven in zichzelf bevredigend, toch moet het eens tot publicatie leiden. Van Delden: ,,Je schrijft uiteindelijk niet voor jezelf, schrijven is toch een vorm van communicatie.'' Tardio vindt het wel doodeng om haar boek straks de wereld in te slingeren: ,,Het is een beetje het verhaal van 'Idols'. Al je vrienden zeggen dat het goed is - en daar sta je dan.''

In je eentje jaren ploeteren achter de computer, een langdurig beroep doen op partners en kinderen, voor een boek dat misschien geen uitgever wil hebben. Wat bezielt de amateurschrijver? Hendriks wil vooral 'iets moois maken', iets wat er daarvoor nog niet was. Ook voor Van Delden is dat belangrijk: ,,Je bent een beetje God als schrijver, je kunt je personages als schepper alles laten doen. Dat vind ik een fascinerende ontdekking: je kunt je eigen wereld creëren.'' In zijn professionele leven is hij dienstbaar, moet hij anderen verder helpen. Maar in zijn verhalen is hij de baas, hoeft hij geen enkele concessie te doen. En voor Tardio is schrijven eenvoudigweg een noodzaak: ,,Als ik twee weken niet geschreven heb, dan voel ik een gemis.''

Zelf schrijver worden - hoe doe je dat? Tardio, Hendriks en Van Delden zijn nu een eindje op weg. Hun adviezen variëren van veel goede boeken lezen tot lotgenoten zoeken, een schrijfopleiding volgen, feedback vragen en vooral niet te vroeg naar een uitgever stappen. Maar het krachtigste advies komt van Tardio: ,,Er is maar één ding: leef. Om te kunnen schrijven moet je niet bang zijn voor de mooie en de lelijke dingen. Pluk de dag en leef die ook.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden